DE LUPO

Si quieres leer esto en español, haz click aquí.

Lobo esteparioa banintz bezala sentitzen naiz. “Lobo estepario” diot, estepako otsoa erran beharrean, modu honetaz  Hermann Hesse-k idatzitako nobelaren aipua errazago ikusiko delakoz. Eleberri honetako protagonista lobo esteparioa dugu, “Der Steppenwolf” – 1927 urtean plazaratuta. Bertan goitizen berezi honetaz deitua izan nahi duen gizasemearekin eginen dugu topo. Berak daraman bizitzaren funtsezko ezaugarria: ezinegona.  Ezinegona zeren,  nola bizi (berea jadanik ez den) gizarte arrotz batean?  Ikusten duena bat ere ez datorrenean gainontzekoek (lagun hurkoek) ikusten dutenarekin?

Baietz lelo hau egiten zaion ezaguna irakurleari? Gibelera behatu eta zerbait pasatu dela sumatzen duzu. Ez dakizu zuk noiztik datorren aldaketa baina guardasola atera behar zenuela konturatu zarenerako guztiz bustita zaude jada.

Etxean nahiz eskolan barneratu genituen irakaspenak oker omen dira egun. Gure betiko baloreak ez dira inoren helduleku.

Baloreak…

Duela ez hain guti hitza bera existitu ere ez zela erranen nuke nik.

Berrogei urte oraindik zapaldu ez eta etorkizunerako hausnarketa bati ekin behar diot. Neretako ez bururik ez hankarik ia ez duen gizarte honetan iraunarazteko zer kontatu behar diet nik nere seme-alabei? Are okerrago. Nik nondik norakoa ikusi dut. Erreferentziek bizirik diraute nere baitan. Lausotuagoak ziren lehen baina biziberrituak orai, okerrera gabiltzala baitakit. Nere seme-alabek, aldiz, biziko duten gizarte bakarra gaurkoa, post-postmodernoa izanen da. Zeri helduko diete gainbeheran ez erortzeko? Azalpenik gero nori eskatu, laguntza eske ibili behar badute?

Behin Radio Praga adi entzunez Jiří Weil txekiar idazlearen berri izan nuen. Izenburuaz “Moscú-Frontera” bere liburua irakurri nuen geroago. Berriz ere hemen, ezinegona batez ere irakurketak eragin zidana. Liburuan emazte bat lehen Israelera, gero Sobietar  Errusiara bizitzera joanen da. Erregimeneko bertuteak preziatzen ahal izateko “begiak” aldatu beharko ditu kontaketan zehar mundu berri horrekin bat egiteko.  Ez pentsa pena eta erruki handiz emaztearen eraldaketa  ikusten duzunik. Aitzitik, hain aldakor jokatu izanak amorrua ematen dizu. Baina ikuspuntu pragmatiko batetik begiratuta, irtenbide ezin hobea.

Seme-alabei itzuliz, berriz, ze nolako heldulekuak ematen ahal zaizkie? Euskarririk non? Bakoitzak bere baitarekiko errespetua azaltzen nola lagundu? Estepako otsoa betikotzeko tresnak eta abileziak non harrapatu?

Horren aurka badut nik erantzuna. Euskarririk seguruena. FEDEA proposatu. Gure Jainkoaren maitasuna ezagutarazi.

BARDOT’TAR ALFONSO

ELIZA KATOLIKOA, KONTRAESANEN SEINALE

Eliza Katolikoaren historia aztertzen badugu, eta munduak egiten dioen epaiketei ere, onartu behar dugu, topiko eta aurreiritzi gehien biltzen dituen munduko erakundea dela. Ez dago beste erlijiorik, hain beste grina eta kritikak jasotzen dituena, batez ere progresistak diren intelektualen eta gizarte komunikazio bideen aldetik. Obsesio patologikoekin gertatzen den bezala, etengabeko oposizio sendo hau, kritika arrazoiak agertzen ditu, hauek ez dauden lekuetan. Kristo izan zen bezala, Elizak “kontraesan seinale” (Lc, 2, 34), non pertsonak jarraitzaileak edota etsaiak dira, eta “piedra de tropiezo y roca de escándalo” (1Pet, 2, 8), kontrajartzen zaizkion indar guztiak talka egiten dute beti bere printzipioen eta erakundeen osotasunean. Zeinu aldaketa bat ez da itxaron behar: nahiz eta ahaleginak egin, munduaren botereak, eliza gorrotatuko dute beti.

Artikulua euskaraz irakurri nahi baduzu, hemen klikatu.

Si quieres leer esto en español, haz clic aquí.

SEHASKATXO BAT!

Domingo Agirre Badiola(1864 – 1920) konposatu zuen Jesus Haurrari eskeinitako olerki hau.

 

 

SEHASKATXO BAT!

 


Jaiki gizonak, jaiki artzaiak,

Jauna omen dator eskale;

egin dezagun Haur Jaungoikoa

animen guztien jabe.

 

Hara hemen haur bat

jaio berria,

Jaungoiko izanik

lurrez jantzia…

Begira nago

Haur pozgarria,

nola daukazun

zer miraria!,

esna bihotza,

lotan begia.

 

Lotan zaude Zu

lasto gainean,

esna ta deiez

atai gurean,

ihintzez beterik

gau ilunean,

arrenez eske,

dei samurrean,

har zaitzagula

guk, bihotzean.

 

Ai, nere Jesus,

hatoz nigana!

Zorioneko

Zu zaukazana!

Zuretzako det

nik bihotz dana,

ta naiz Zuk eman

samin ta lana,

Zaude nerekin,

Jesus laztana!

 

Gizon lurtarrak,

esna ta jaiki,

jaiki ta zabal

bihotza ireki.

Jauna da eskale!

Zein ezta erruki?

Egin animan,

epel ta garbi,

sehaskatxo bat

Jesus Haurrari!

Euskal Erria 39 (1898) 597

(Ortografia guk egokitu dugu)

OLENTZERO

EUSKARAZ

Olentzero joan zaigu

mendira lanera

intentzioarekin

ikatz egitera.

Aditu duenean

Jesus jaio dela

Lasterka etorri da

Berri ona ematera.

Horra! Horra!

Gure Olentzero!

Pipa hortzetan duela

Eserita dago

Kapoiak ere baditu

Arraultzatxoekin

Bihar merendatzeko

Botila ardoakin.

Olentzero buru handia

Entendimentuz jantzia

Bartarratsian edan omen du

Bost arruako sagia

ai urde tripahaundia

la,lara,lara ai urde tripahaundia

la, lara, lara, laralara

GAZTELANIAZ

Olentzero se ha ido

al monte a trabajar

con la intención

de hacer carbón.

Cuando ha oído

que ha nacido Jesús

ha venido corriendo

a dar la buena noticia.

¡Míralo! ¡Mralo!

¡Nuestro Olentzero!

Está sentado

con la pipa entre los dientes

también tiene gallos capón

con huevecitos

para merendar mañana

con una botella de vino.

Olentzero cabezón

tan sabio

ayer por la tarde se bebió

un montón de litros de vino.

¡Ay menudo tripón!

la,lara,lara

¡Ay menudo tripón!

lara, larala, laralala

 

 

Hona hemen, Berako, Oiartzuneko, Lesakako… gazteek abesten dutena.

Izen hura ordea, “Olentzero”, Lope Martínez de Isastik, XVII. mendeko historialariak, Lezon jaioa, “onen sazoia” esan nahi zuela adierazi zuen, eta gabonetako bezpera gaua adierazteko erabiltzen zen, gutxienez Lezon, ez da beti izan, beldurra ematen zuen erraldoia, neguko gau luzeen beldurra eta misterioa errepresentatzen zuena.

Beste leku batzuetan, beste izen bat zuen eta dauka Olentzero; Xubilaro Arakilen, Suklaro Salazarren, Galerre Salvatierran eta Alegrian, Kalerre Ulibarri eta Gamboan… . Baina inork ez daki, zein izen izango zukeen jainko paganoen garai beltzetan, non beren panteoian, urtero garaituta izan behar zen neguaren errepresentazioa bezala, zuten Olentzero.

Neguaren errepresentazio beldurgarria zen. Landareak, animaliak eta pertsonak zituen erraldoi indartsu eta gaiztoa “izen eta garai ezberdinetan”, megalito garaian, Europa osoan existitu zena. Gaur egun, gure Olentzero kasuan adibidez, antzeko errepresentazioak, baita ere pertsonaia jatorretan bihurtuta, Europako zenbait herrialdeetako eguberriak alaitzen dituzte.

Gure Euskal Herrian, herrietako gazteak (baita ere nagusiak alai) joaten dira, prozesio moduko batean, Olentzero garraiatuz, Gabonetako bezpera eskatzeko.

Herri askotan, herrikoi jantzitako gizon bat da, txapela eta alkandorarekin, sudur gorria eta sabela betea duena.

Beste herri batzuetan, lastoz eginiko panpin bat da, bere txapela eta abarkaz jantzita, non herriko enparantzetan erre egiten den herritar guztien parrandaren artean.

Ziur aski, bigarren bigarren modua da, Olentzeroren jatorriarekin gehien antza duena. Negua, harrapatu, erre eta suntsitzen da. Hemendik haurrera, egunak luzeagoak izango dira eta pertsonak, animaliak eta natura osotara, udaberria itxoiten hasiko dira.

Gaur egun, dena bateratzen, desnaturalizatzen eta kopiatzen da, merkataritza eta iragarkiak erabiliz, eta ia inork ez du gogoratzen gure herrietako Olentzeroa.

Gure Olentzero, ez zituen opariak ekartzen. Jesus umeak ekartzen zituen, bere jaiotzarekin, oparirik haundiena oparitzen digulako, bere amodioa eta bere entrega gure salbaziorako. Olentzero, Kristoren jaiotza iragartzen zuen, eta hura gurtzera baita joaten zen. Olentzero, Jesusen jaiotzaren pregonaria zen.

Kondairak dioenez, Olentzerok, neguko gau batean, Jesusen izarra ikusi zuen eta salbatzailea jaio zela jakin zuen. Jainko zaharrei, jada, ez zirela beharrezkoak eta salbatzailea jaio zela kontatzera joan zen, eta hauek, beren amaiera iritsi zela jakiterakoan, Aralarko mendizerratik bota ziren.

Denbora luzean zehar, Euskal Herrian, Paganismoa eta Kristautasuna, bakean bizi izan ziren. Gutxinaka, herriguneetatik, eta antzinako orde erlijioso eta kultura guneetatik, Kristautasuna Euskal lurralde guztietara ailegatu zen. Kristau erlijioa, ez zen inoiz inposatu. Bakarrik irakasten zen, eta aintzinako euskaldunak gutxinaka kristauak bihurtzen joan ziren, antzinako zenbait gurtza ahaztu gabe, orain dela gutxi arte iraun dutenak; batzuk onak eta beste batzuk txarrak; baino ez krudelak. Hauek gure kulturaren parte izanik, baino kristautuak.

José Miguel de Barandiaranek, kontatzen digu, XX. mendeko hasiera arte, Mariren leizeetan mezak ematen zirela, Lamiei gauzak eskatzen zitzaizkiela, San Antoniori kandelak (laminen laguna zela uste zutelako) jarriko ziotela eskeiniz. Askotan, laminak ziren baldintzak jartzen zituztenak eskariari erantzuteko. Ugariak ziren herri eta baserrietan kontatzen ziren “kondairak” non pertsonaiak, mezara joan, purgatoriora doazen arimei ekarpen bat eman… eskatzen zuten aintzinako jainkoak ziren, baldintza bezala edota eskerrak emateko bezala.

Izpiritu indartsu eta beldurtiak, jatorrak bihurtu ziren. Batzuk apetatsuak eta mendeku iraintzen zietenekin, baino, oro har, mesedeak egiteko lagunak. Izpiritu hauek, gustura Jainkoaren, Ama Birjinaren eta Santuen haurrean aurkezten ziren. Horrela iritxi dira gaur egun arte, Olentzero bezala. Gure erraldoia, gure “onen sazoia”, Jesusen jaiotza ospatzeko garaia dela erakusten diguna, urdaiazpiko, txistorra eta odolki goxoarekin, eta noski ardoarekin.

Olentzero ikatza egiten du, ezin da jakin zergatik, baino seguraski zentzua izango du. Neguko gauen kolore beltzarengatik izan daiteke? Edo, behar bada, Olentzero beltza zen bere garai basatietan?

Oro har, Olentzero (jostailuak ekartzen ez dituena), baserrien tximinietatik jeisten da batzuetan (ondo garbituak egon behar direnak), eguberri bezperako gaban berotzeko, Gabonzuziaren txingarren ondoan, etxeetan erretzen dena gau osoan.

Herri askotan, pampin bat tximinian kokatzen dute (Beran), edo lehioetan (Lesakan, Leitzan eta Arakilen), Olentzeroz jantzita, gauerdiko meza eta gerora arte.

Gure Olentzero, oso zaharra da, euskaldunak bezala; eta guk bezala, berri ona iristerakoan, kristautu egin zena. Eta Kristau bihurtzerakoan, “sasoi ona” ekarri nahi digu; poza, ugaritasuna, Jesus leizean gurtu ondoren, bere etorrerarekin, beste jainko txikien bizia alferra bihurtuz.

 

Antzinako Olentzerori buruzko bideo bat ikusi nahi baduzu, klikatu hemen.

 

 

Si quieres leer este artículo en romance navarro, haz clic aquí.

 

SAN INAZIO JAIO ZEN LURRALDEAN

Loiolako Santutegia airetik

BIBLIAKO PERTSONA-IZENAK ARAUTU DITU EUSKALTZAINDIAK

2015-07-29

bibliako izenak txikia

Kanpoko pertsona-izenen eta izen mitologikoen grafia arautzeko langintzaren barnean, hirugarren araua argitaratu du Euskaltzaindiak: 177. araua (Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako izenak).

Biblia Mendebaldeko kulturaren ezinbesteko erreferentea da, eta pinturan, eskulturan, musikan, literaturan, poesian, antzerkian edo zinean iturri agortezina izan da: Biblian agertzen diren pertsona-izen asko behin eta berriro agertzen dira artelanetan.

Horregatik, egoki iritzi dio Euskaltzaindiak Biblian agertzen diren izen nagusiak biltzeari eta, euskarazko tradizioa arakatu ondoren, euskarazko grafia zehazteari. Tradizioaz gainera, 66. arauaSantutegiko izen ohikoenak— eta 76. arauaLatin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia— iturri egokiak dira grafia zehazteko irizpideak ezartzeko.

Arauaren sarreran, zehatz-mehatz aipatzen dira grafien inguruko jakingarriak. Irizpide horiei jarraituz moldatu dira Bibliako pertsona-izenen zerrendak, Itun Zaharrekoak zein Itun Berrikoak. Kontuan hartu dira, halaber, literatura-tradizioa, Elizen arteko Biblia eta euskarazko entziklopediak. Arauan, guztira, 202 izen jaso dira (Barnabe, Ezekiel, Jakue Alfeorena edo Jakue Txikia, Maria Magdalakoa, Matusalem…). Eta zenbait ohar argigarri ere sartu dira. Adibidez, Juda eta Judas grafien erabilera-esparruei buruzkoak, edo Jahveh eta Jehova grafiei buruzkoak.

Exonomastika batzordeak lantzen dituen lanetan ohi den bezala, zerrenda eleaniztun bat ematen da, izen bakoitza euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez nola idazten den erakusteko.

Xabier Kintana eta Alfontso Mujika,

Exonomastika batzordeko burua eta idazkaria

LESAKARREK ONINEN ERTZEAN SAN FERMIN OHORATU ZUTEN

Lesakako zaindaria San Martin izan arren, San Fermin egunean ospatzen dute lesakarrek beraien egun handia. Atzo, urteroko ohitura jarraituz, parrokian Meza Nagusia izan eta gero, Fermin Zaindariaren irudiarekin herri guzitik prozesioa egin zen. Ondoren, Eskol Ttikin, Onin errekaren bi aldeetan “ZUBIGAINEKOA” dantzatu zen. Jarraian Lesakako sanferminei buruzko hainbat bitxikeria:

Sei dantza tipiko daude Lesakan. Uztailaren 7an dantzatzen dira, San Fermin egunean. Prozesioa bukatu ondoren, Eskol Ttikira jaisten dira lesakarrak, eta, han, Onin ibaiaren ertzetan, Zubigainekoa dantzatzen dute ezpatadantzariek. XV. mendean Lesakako auzoek sinaturiko bake-itunaren oroigarria da Zubigainekoa.

Gero, Tantirumairuren doinuan, bandera airean ibiltzen dute, zubi gainean daudela.

Ezpatadantzariak eta bertze guztiak Plaza zaharrera abiatzen dira, eta, han, banderari dantzatzen diote berriz ere. Gero, bandera goititzen dute herriko etxera; ezpatadantzariek dantzaldia egiten dute, eta ohorezko arkua osatzen dute makilekin.

Jendea karriketan barrena prozesioan abiatzen denean, Makil-gurutze dantza dantzatzen dute dantzariek.

San Ferminetan, Ziarkakoa deritzon dantza dantzatzen dute.

Honako hauek dira bertze dantza batzuk: Zantzo-mononoa edo Mutil-dantza, Neska-dantza, eta aurreskuan. Aurreskuan, dantzari kapitainak dantza eskaintzen dio neska kapitainari.

Ezpatadantzarien janzkera

Errito-dantza denez, eta elizkizunei lotutakoa, bada horrek, oro har, antzeko dantza anitzen ezaugarri diren elementu batzuen erabilera baldintzatuko du; zuria oinarrizko kolore bezala, gorria hainbat jantzi eta osagarritarako, banda gurutzatuak, eskapularioak…

Ezpata-dantzari bakoitzak honako hauek janzten ditu: atorra eta galtza zuriak, espartin zuriak apaindura gorriekin, kotoizko gerriko gorria, kolore desberdinetako zinta gurutzatuak dituen eskapulario ikusgarria, galtzetara jositako bi oihal zati kaskabiloekin, eta txapela.

Espartinek espartzu zola dute. Telaren gainean, aurrealdean, oinbularrean, begizta formako azpildura gorria dute. Oinetako mota hau, Nafarroa eta Bizkaiko hainbat herritan erabiltzen den zinta gorriko espartin zuriaren antzekoa da.

Eskapularioak bi aldeetan angeluzuzen forma dauka (27×14 zm). Bi zatiak zinta gorriz lotzen dira (3×50 zm), eta horiek, sorbaldetatik pasatuz, bularretik bizkarrera doaz. Gogortasuna emateko neurri bereko kartoia edo artehuna erabiltzen da. Kartoi edo artehun hau bordatutako saten edo zeta zuriz estaltzen da. Angeluzuzen bakoitzean hiru zati desberdin daude hainbat apaindurarekin. Normalean bi muturretakoak berdin-berdinak izaten dira, eta erdikoak diseinu nagusia izaten du, hori ere, ondokoak bezal-bezalakoa izan daitekeen arren. Erabilitako gaiak ugariak dira: ohiko gaiak (lauburua…), eta orokorrean, Karmengo Amaren irudiak.

Kapitainak eskapulario desberdina darama, ikusgarriagoa. Aurrealdean, erdian, eukaristia-ikurra darama bordatua, eta horrek adierazten du, bertze behin ere, dantza hauek Corpus Christi bestarekin zerikusia dutela. Albo batean Iruñeko San Lorenzo Elizako irudian inspiratutako San Ferminen irudia dago, eta bestean, Lesakako zaindaria den Tourseko San Martinen irudia.

Eskapularioaren gainean, sorbaldan eta bularrean, zetazko zinta gurutzatuak jartzen dira, 10-11 zm zabalekoak. Dantzari bakoitzak 4 zinta daramatza, 4 kolore desberdinekoak.

Zurrumurru batek dioenez kolore hauek herriko banderarenak dira. Bistakoa da hau ez dela horrela, dantzariek erabiltzen dituzten koloreak banderarenak baino aberatsagoak baitira (Lesakako bandera arrosa edo gorri, zuri, hori eta berde kolorezko zeta zatiz egina dago).

Antzina kapitainak bertzeek baino zinta zabalagoak eramaten zituen.

Gurutzatutako zintak, alboan elkartzen dira, gerri inguruan, eta 30 zentimetroko zatiak gelditzen dira aske. Taldearen antzinako argazkietan ikusi daitekeen bezala eskapularioa lotzen duten bi zinta gorriak, luzeagoak ziren, eskapularioaren gainean gurutzatzen ziren, gehiengoa bistan utziz. Xehetasun hori egiaztatu ahal izan zen taldeko antzinako argazkiak begiratuta.

Zintzarriak eusten dituzten zatiak, aurrealdean, oihal edo feltro gorrizkoak dira, eta atzealdean, hari (tela) zurikoak. Luze-zabalean 23×18 zentimetro dituzte. Belaunpe inguruan jartzen dira. Lau zabaldura bertikal dituzte, euren artean 4,5 zm-ko tartea dutenak. Bai zabaldurak, bai alboak, zentrimeto bateko trenzadera zuriz azpilduak daude (zabalduretan alde bakoitzean zentrimeto erdia ikusten da eta horrela zabaldura berdina dute).

Pieza bakoitzak baditu hamabortz begizta, euren artean distantziakide direnak. Begizten zintek zabaleran zentimetro 1 eta luzeran 3 neurtzen dute. Zintetarako bi kolore erabiltzen dira (beste hankarenarekin bat eginez). Oihalean tolestutako zinta bat josten da, eta horren gainean, bertze bat bertze kolore batekoa, gurutze bat osatuz, eta, horren gainean jartzen da zintzarria.

Hamabortz zintzarriek, bere begiztekin, hiru lerro horizontal osatzen dituzte, eta bakoitzak baditu bortz zintzarri. Hauek ertainak eta letoizkoak dira.

Zati hauek bi zintekin lotzen dira galtzetara, bata gorria da eta bertzea urdina, eta alboak lotzen dituzte aztala inguratuz. Behin galtzetan jarrita, zintzarriak hanketako kanpoko aldera begira gelditzen dira.

Dantzariek belaunerainoko prakamotzak eramaten zituztenean, zintzarriak eusten dituzten prenda hauek galtzerdi zurien gainean jarri behar ziren, hanketara belauna azpitik loturik.

Badago bertze modelo bat modernoagoa, lau zabaldura izan beharrean hiru dituena, eta lau lerro, guztira hamasei zintzarrirekin.

Dantza egiten duten bitartean dantzariek txapel gorria daramate buruan. Gaur egun elementu hau beharrezkoa eta ordezka ezina da. Baina erabiltzen noiz hasi zen aztertzea interesgarria izan daiteke.

XVIII. eta XIX. mendeetako jantziak aztertuz, Lesakako dantzariek ilea bilduz buruan zapi bat eramaten zutela ziurta daiteke. Zapi horien gainean zapelak erabiltzen zirela ere pentsa daiteke, baina horri buruz xehetasunak falta dira.

Txapelaren erabilera inguru honetan zaharragoa dela dirudi. Lehendabiziko gerra karlistaren (1833-1839) ondorioz txapela erabiltzen hasi zela diote batzuek.

Hori ikusita, aldaketa aitzineko mendearen erdialdera egin zela pentsa dezakegu. Kontutan hartu behar dugu ere, erritual-giroan gaudela eta gogogabetasuna dela nagusi aldaketak egiterakoan. Garai hartan kapelua txapelagatik aldatzea ez zen lan erraza izan.

Dena dela, prozesu naturala eta onartua izan da, aitzineko mendean egin zen aldaketa bezala, orduan, galtzek praka motzak ordezkatu zituzten. Aitzitik, inoiz ez da planteatu, ez behintzat orokorrean, dantzarien jantziei dagokienez, atzera begiratzea.

Ezpata-dantzarien jantzietan bilakaera izan dela ikusten da. Aldaketa hauek bertze talde batzuetan egin direnekin bat joan dira, eta ez dira sekula kaltegarri jo.

Lesakako dantzetan parte hartzen duten nesken jantziak

Gai honi buruz hitz egiteko bi gauza hartu behar dira kontuan:

-Eskualdeko hainbat herritan, Bera, Arantza, Doneztebe…, dantzan aritzen ziren neskek erabiltzen zituzten jantzi zuriak. Jantzi hauek neska bakoitzarenak ziren.

-Dantza hauek irekiak zirenez, alegia, ez zirenez dantzarientzat bakarrik, besta edo jantzi arrunta erabiltzen ahal zen.

Santiago Irigoien Jaunak dioenez, eta bigarren puntuan aipatu bezala, dantzarien hainbat ekitalditan neska bakoitza bere besta-jantziarekin ikusi izan zuen.

Hala ere, azken urte hauetan behintzat, lehendabiziko puntuan aipatu bezala, jantzi zuriak izan dira erabili izan direnak.

Janzkera honen barne, Lesakan gogoratzen den zaharrena da gona zuria gerruntze gorriarekin. Belaun azpiraino ailegatzen zen bi zerrenda (8 cm-koak) gorriko gona tolesduna zen. Espartin zuriak zinta gorriarekin eta galtzerdirik gabe erabiltzen ziren. Blusa zuria, sorbaldan lotuta eta itxita. Gerreuntza eskotatua, aurrealdean lokarriekin lotuta. Kapitainak sorbalda gainean zapi ikusgarria eramaten zuen.

1945 aldera, Iruñeko Gayarre antzokian taldeak emanaldia eskaini zuen, eta jantzia aldatu zen, antolatzaileen ustetan ez baitzen oso ikusgarria. Orduan jantzi berri bat egin zen. Tolesdun gona zuria egin zen, zerrenda gorririk gabe. Gona honen gainean beste bat zihoan barneko aldea gorria edo urdina zuena. Gainean zihoan gona hau gerriraino igotzen zen atzekaldean lotuz, kolore gorria edo urdina ikusten zen bitartean. Gerreuntza eta espartinen zinta gonaren azpiko kolorea bezalakoa zen. Neska- dantzarako neskak koloreak txandakatuz jartzen ziren.

Jantzi honen ondoren, lehen aipatutakoa erabili zen berriro, gaur egun Arantzako neskek erabiltzen dutena.

Gaur egungo jantzia Francisco Arraras Jaunak asmatu zuen. Kolore desberdinetako oihal gona luzeak, blusa zuria, kolore desberdinetako oihalezko gerreuntza (gonaren kolore desberdina), zapi zuria buruan eta zapata beltzak. Gerritik zintzilikaturik bi zapi zuri daude tolestuak, “neska-dantzan” erabiltzen direnak.

Neskak beraiek jantzia astuna eta beroa dela diote. Ia erabili ez den oihalezko jakatxoa ere badauka jantzi honek.

Orain dela urte batzuk, jantzien egoera eta berritzeko beharra ikusirik eta gai honetan adituak direnen aholkuak jarraituz, aldaketa batzuk egin ziren, mantala handiagoa, gona luzeagoa eta zabaltasun handiagoarekin, zapaten ordez espartinak …

Txistulari aldizkaritik hartutako informazioa

%d bloggers like this: