ELIZA KATOLIKOA, KONTRAESANEN SEINALE

Eliza Katolikoaren historia aztertzen badugu, eta munduak egiten dioen epaiketei ere, onartu behar dugu, topiko eta aurreiritzi gehien biltzen dituen munduko erakundea dela. Ez dago beste erlijiorik, hain beste grina eta kritikak jasotzen dituena, batez ere progresistak diren intelektualen eta gizarte komunikazio bideen aldetik. Obsesio patologikoekin gertatzen den bezala, etengabeko oposizio sendo hau, kritika arrazoiak agertzen ditu, hauek ez dauden lekuetan. Kristo izan zen bezala, Elizak “kontraesan seinale” (Lc, 2, 34), non pertsonak jarraitzaileak edota etsaiak dira, eta “piedra de tropiezo y roca de escándalo” (1Pet, 2, 8), kontrajartzen zaizkion indar guztiak talka egiten dute beti bere printzipioen eta erakundeen osotasunean. Zeinu aldaketa bat ez da itxaron behar: nahiz eta ahaleginak egin, munduaren botereak, eliza gorrotatuko dute beti.

Artikulua euskaraz irakurri nahi baduzu, hemen klikatu.

Si quieres leer esto en español, haz clic aquí.

SAGARDIA FAMILIARI OMENALDIA

Blog honek Iñaki Iriarteren -EHUko irakaslea eta UPNko legebiltzarkidea- ideologiarekin bat ez egin arren, berak Sagardia familiari eskeinitako omenaldiari buruz (Diario de Navarra 2015/09/09) idatzitakoaren berri eman nahi du. Izan ere, Iriartek esaten duen bezala, ez da lehenbiziko aldia Gerra Zibilian bizitako gehigikeriak manipulatzen direla eta historialariak, akademikoak eta senideak isilik mantentzen badira, oroimena nagusitu ordez, amnesia gailenduko da.

Omenaldiaren kartela

EHUko irakasleak dioenez, Sagardiatarrak Gaztelun bizi ziren, erabat euskalduna zen baserri-giroan. Familia Pedrok, bere emaztea, Maria Josefak, eta zazpi semeek osatzen zuten. Behartsuak zirenez, lapurreta txiki batzuk egin zituzten edo hori leporatu zieten bizilagunek. Gerra Zibila hasi eta hilabete batera, Pedro eta seme nagusia lanean ari zirela, zenbait bizilagunek Josefa eta beste sei semeak akatu zituzten.

Pedro Sagardiak bere familiari gertatutakoa salatu zuen. Hainbat atxiloketa egin ziren, baina gertatutakoa ez zen argitu eta, ulergaitza izan arren, justiziak kasua amaitutzat jo zuen. Pedroren osabaren bitartekotzak -Sagardia Generala- ez zuen deustarako balio izan. Gaur egun, Oroimen Historikoaren Legearen babesean, desagertuen familiak gorpuen aurkitzea aldarrikatzen du, ehorzketa duin bat emateko. Hau erabat ulergarria eta errespetagarria da.

Sagardiatarren sarraskia hilketa ikaragarria izan zen, baina Iriartek esaten duen bezala, ez zen hilketa politiko bat izan, batzuek “Sagardia familia frankistek hil zutela” esan arren. Salaketan, Pedro Sagardiak berak eta bere emazteak eskuindarrei botua eman zietela aipatzen du (beraien bizilagun gehienak bezalaxe). 1936ko amaieran, reketeekin boluntario moduan borrokatu zuen bere semearekin. Baten batek, frogarik gabe -agian ideologikoki familia karlista izatea onartezina iruditzen zaiolako- errepresioa sahiestearren, behartuta egin ahal izan zutela baieztatu du. Hau ez da sinesgarria: Sagardiatarrak ez zuten errepublikazalerik beraien arbasoen artean eta, beste leku batzuetan ez bezala, errepresioa oso eskasa izan zen Nafarroako iparraldean. Esate baterako, Baztan osoan, ez zen fusilatu bat ere izan, zorionez. Dena dela, semea “Division Azul” delakoarekin boluntario gisa joan zen.

Hau dela eta, Iñaki Iriartek ulertezina deritzo abuztuaren 30an Euskal Memoriak eta Amapola elkarteak bultzatutako omenaldian ikurrinak eta errepublikaren banderak izatea. Hala da. Zer ikustekorik daukate bandera horiek hildakoekin? Bertan entzun ziren hainbat diskurtso ez dira ulergarriagoak. Batek “Euskal Herriko azken sorgina” deitu zuen Pedro Sagardiaren emaztea. “Gutarrak ziren” bota zuen beste batek (zein ¨gutar”? Euskaldunak? Hiltzaileak euskaldunak ziren ere). Halaber, Sagardiatarren kasua Pertur eta Naparraren kasuekin lotu zuen eta Euskal Herrian 12.000 desagertu dagoela aldarrikatu. Guztiz faltsua da hau: Nafarroako errepresaliatuak Eusko Jaurlaritzak egindako hildako eta errepresaliatu zerrendakoekin elkartzetik etor daiteke okerra. Zerrenda honek frontean hildakoak sartzen ditu barruan, beste aldeko ehunka fusilatu kontutan hartu gabe.

Sagardia familiaren historia ezagutu ondoren, ezin dugu egilearen ondorioa ukatu: ez da lehenbiziko aldia Gerra Zibilian bizitako gehigikeriak manipulatzen direla eta historialariak, akademikoak eta senideak isilik mantentzen badira, oroimena nagusitu ordez, amnesia gailenduko da.

IKURRINA, EUSKAL HERRIKO BANDERA?

Ikurrina. Irudia: Wikipedia

Orain gutxi gertatutako udal osaketak eta aurreikus daitekeen Nafarroako Gobernuaren eraketak sinboloen legea eta ikurrinaren auzia mahai gainean jarri dute, berriz ere.

Bistakoa da pertsona askok “bigurutzeduna” beretzat jotzen duela. Egia da ere “Euskal Herria”ren sinbolo bezala erabili ohi dela eta erabiltzen dela. Baina, zer da bandera honek, berez, ordezkatzen duena? Jatorriz, Eusko Alderdi Jeltzalearen eta baita Arana-Goritarrek amesturiko Bizkaia independientearen (gero “Euskadi” izango zena) bandera bezala ezarri zen ikurrina. Harrezkeroztik, gauza ezberdinen zeinua izan da, atxikitze abertzalearen barruan betiere: euskal kulturarena eta  Euskal Autonomi Erkidegoarena, besteak beste.
Hortaz, sinbolo honek jatorri eta zentzu politikoa dauka eta, jakina, abertzalea. Oso bestelakoa da, ordea, “Euskal Herria” izenaren esanahia. 2004an Euskaltzaindiak plazaratutako txostenean, izen hau “kultura ezaugarri aski jakinak dituen herrialdea adierazteko” erabiltzen dela esaten du, “politika eta administrazio mugen nahiz ezberdintasun historikoen gainetik erabilia”. “Izen hori euskara + herri hitzetatik sortua da, hots, ‘euskararen herria’. Halaber, “izen hori guztiena da, eta horregatik ezin daiteke alderdikeriaz erabil, zoritxarrez inoiz gertatu eta orain ere gertatzen bada ere”. Are gehiago: “izen hori ez dela izate politiko administratibo konkretu baten baliokide” gaineratzen du.

Honela, “Euskal Herria” ez da erkidego bat eta ezin da zentzu politikoan erabili. Hau dela eta, ezin da esan ikurrinak “Euskal Herria” ordezkatzen duela, bandera hori sinbolo politiko bat delako. Sabino Aranak, hain zuzen ere, zentzu politikoa ez izateagatik baztertu zuen izen hau eta, horren ordez, “Euskadi” neologismoa ezarri zuen. Hala ere, azkeneko hamarkadeetan, abertzaletasunak -ezkertiarrak batik bat- “Euskal Herria” izena bereganatu du bere ideologiarekin, proiektu politikoarekin eta bandera abertzalearekin modu desegokian uztartuz. Euskaltzaindiak izen hau alderdikeriaz erabilitzen dela salatzen du. Gizarte zibilaren ardura da “guztiena den izen hori” alderdi politikoen eskuetan ez uztea.

DONOSTIAN ZEZENKETAK, BERRIRO ERE

EH Bilduk zezenketak debekatu zituenetik bi urte pasa eta gero, Donostian zezenketak bueltatuko dira EAJko Eneko Goia alkate berriari esker.

Tauromakia espainola dela eta, beraz, euskaldunentzat ohitura arrotza, topiko nazionalista -ez ezker abertzalearena soilik- errepikakor bat izan da. Hala eta guztiz ere, alkate abertzale baten eskutik etorriko da euskal tradizio honen berreskurapena Donostian.

Ez da oso erraza Euskal Herria baino herri zezenketazaleagorik aurkitzea. Esate baterako, Donostiak, historian zehar, sei zezen plaza izan ditu.  Gipuzkoan, beste hogeitabi eszenatoki aipa daitezke, Arrasatetik Zumaiara, zeinetan aberere suharrekin San Juanak, San Pedroak, San Inazioak, San Martzialak, San Ferminak, Santioak, Santa Anak, San Rokeak, San Bartolome jaiak, Abuztu eta Iraileko Andre Mariak, Madalenak edo Santa Anastasiak ospatu izan diren.

Antonio Fernandez Casadok bere Diccionario Taurino Guipuzcoano (De la plaza de toros de Arrásate al torero pintor, Ignacio Zuloaga) liburuan dioenez, Inazio Zuloaga (Zezenak Eibarren), Dario de Regoyos (Zezenak Pasaian), edo Gustave Colin (Zezenak Lezon) bezalako margolari garrantzitsuek zezenketa hauen akta jaso zuten hainbat lanetan.

Ez hori bakarrik, dokumentazio zabala erabiltzen duen liburu honetan irakur daitekeen bezala, XIX. mendetik gaur egun arte, hamar zezen-hiltzaile eman izan ditu Gipuzkoak: Mazzantini, Pedro Basauri “Pedrucho de Eibar”, Jose Maria Recondo, Irineo Baz “El Charro”, Manuel Cruz “Morenito de Jaen”, Oscar Diaz “El Trueno”, Jose Ramon Martin, Leonardo Polo, Raul Zorita eta Iker Cobo.

Herri kulturan hainbat kantuk islatuta utzi dute zezenketazaletasun hau. Adibidez, “Zezenak dira” abestia:

Dira, dira,
zezenak dira 
buztana motza,
adar zorrotza
harrapatzen bazaitu,
harrapatzen bazaitu,
jo ta bertan hilko zaitu
jo ta bertan hilko zaitu.

Dira, dira,
zezenak dira
bel-beltzak dira
harrapatzen bazaitu,
harrapatzen bazaitu,
jo ta bertan
hilko zaitu.

Kanta honen bertsio desberdinak daude, herrien arabera. Ondoren Oskorri taldearen bertsioa entzun daiteke. Iriyarena kantarekin batzen du (gero Artillerorekin jarraituz).

Tolosako ihauterietan:

IRIYARENA

Ai! Tolosa´ko zezen suzkoa
izan zaitez zorionekoa.
Zezena dator arkupetatik
txinparta dariola Begietatik
zinbutuka ta zanbuluka ta
jendean gañetik.

EUSKALDUNA ALA FEMINISTA ALA ERREPUBLIKAZALEA

Ainhoa Aznarez Argazkia: Nafarroako Parlamentua

Aurreko asteazkenean, Podemos-Ahal Duguko Ainhoa Aznarez iruindarra Parlamentuko presidente aukeratu zuten. PSNko politikari ohiak “euskalduna, feminista eta errepublikazalea” bezala aurkeztu zuen bere burua. Aznarezen esaldi honek hainbat gertakizun historiko eta kontraesan ekarri zizkidan burura.

Esaterako, Bigarren Errepublika Epainolak (1931) nekez onartu zuen emakumezkoen botoa. Hala da, garai hartan, indar errepublikazale eta ezkertiarrek atzerakoitzat jotzen zuten emakumea. Hortaz, ez zuten botoa emateko bezain heldua ikusten. Aurrerakoiek ez zioten emakumeari bere kabuz pentsatzeko ahalmena ezagutzen.

Honela, Clara Campoamor izan zen parlamentuan zeuden lau emakumeen artean emakumezkoen botoa defendatu zuen bakarra. Bere alderdiak (Partido Radical) kontra eman zuen botoa. Indalezio Prietok, PSOEko politikari ospetsuak, berrehun baino legebiltzarkide gehiago bezala, kameratik atera eta botoa emateari uko egin zion. Acción Republicanak, Azañaren alderdiak, botoa kontra eman zuen ere.

Gauzak horrela, emakumezkoaren botoa eskuindarrei esker onartu zen: Alcala Zamoraren alderdiak -Derecha Liberal Republicana-, Maurarenak -Partido Agrario Español- eta gutxiengo euskal-nafarrak (EAJ-PNV eta karlistak) alde egin zuten.

Euskarari dagokionez, oroit dezagun Errepublikak euskararen kontra agertu zela erabat. Adibidez, euskararen ofizialtasuna defendatzen zuen Euskal Estatutua deuseztatu zuen (Lizarrako Estatutua).

Zer pentsatuko du honi guztiari buruz Aznarez andereak?

EUSKALDUNAK ETORRI OTE DIRA?

Joseba Asironen izendapena. Argazkia: Noticias de Guipúzcoa

Iruñan, EH Bilduko Joseba Asironen alkate izendapenean, gauza aunitz ikusi ahal izan genuen. Askoren artean, Espainiako Errepublikaren hainbat banderek “aldaketaren alkatea” deiturikoaren inbestidura ospatzen zuten.

Hainbeste urtean zehar “euskaldunak datozela!” delako leloa izan dutenei, ondokoa esan nahi genieke: zein euskaldun etorri da? Izan ere, Asironi harrera pozaren pozez ematen zioten hiru koloredun banderak Euskal Estatutua (1931) deuseztatu zuen Errepublikarenak dira. Euskaldun gehienek Estatutuaren alde eman zuten botoa. Euskaldunen artean, nafarren %80ak ere eta, nafarren artean, gainera, “euskaldunak datozela!” leloa klasikoa egin dutenen askoren gurasoek eta aiton-amonek ere.

Aniztasun lur honen beste paradoxa bat…

PRESIDENTE ALA LEHENDAKARI?

Argazkia: GeroaBai

Lendakari hitza -geroago “lehendakari” bezala egokituko zena- abertzaletasunak gerra aurretik sorturiko neologismoa da. Eusko Jaurlaritzaren burua izendatzeko asmatu zen, “presidente” hitza bestelako gobernu eta erakundeetarako geratzen zelarik.

Aranaren ondorengoek beraien euskara (ala “euzkara”?) euskaldun guztien presidentea izendatzeko inposatu zuten. Beste gauza askotan bezala (bandera, sinboloak, izenak, etab.), abertzaletasuna eta euskalduntasuna baliokidetzat jo zituzten.

Harrigarria da, baina nafar hauteskunde kanpainan abertzaletasunak ez du “lehendakari” hitza erabili. Kasualitatea ote?

ALARDE TRADIZIONALAREN KONTRA EGIN IZANAK HIRU ZINEGOTZI KOSTATU ZAIZKIO HONDARRIBIAN EH BILDURI

Juan Ortiz, entonces concejal de EH Bildu, acompaña a su hija en el Alarde de Hondarribia.

Juan Ortiz, EH Bilduko zinegotzia zenean, Alarde tradizionalean, bere alabarekin. Argazkia: Diario Vasco.

Aurreko egunetan prentsak kontatu duen moduan, Hondarribian, 2011ko hauteskundeetan, EH Bilduk 2.066 boto eta 5 zinegotzi lortu zituen. Orain, berriz, 867 boto eta 2 zinegotzi besterik ez. Abotsanitzek, aldiz, 1.443 boto eta hiru zinegotzi lortu ditu. EAJk, bere aldetik, gehiengo absolutua erdietsi du.

Abotsanitz alardearen inguruan EH Bilduren barruan izan ziren eztabaiden ondorioz sorturiko bereizketa da.

Desfile honek, XVII. mendean foru-miliziek frantsesen kontra lortutako garaipena oroitzen du. Gizonak, konpainiatan lerrokatuta, soldaduz jantzita joaten dira. Konpainien aurretik, kantineraz jantzitako emakume bat doa, eskuan abaniko bat daramala.

Baina, 1996. urtean, Hondarribiako emakume talde bat tradizioaren kontra jarri zen eta soldadu bezala desfilatzeko eskubidea aldarrikatu zuen. Hortik dator “alarde tradizionala” edo “betiko alardea”aren aldekoen eta “alarde mistoa”ren aldekoen arteko ika-mika.

EH Bilduren zatiketari dagokionez, 2013ko irailaren 8an izan zen, Hondarribiako festen egun handian. Hala da, Guadalupeko Amaren egunean, Bilduko zinegotzia zen Juan Ortiz Armendarizek Hondarribiako edozein aitaren ametsa egi bihurtzen zela ikusi zuen: alarde tradizionalean bere alabari kantinera izatea egokitu zitzaion eta berarekin desfilatu behar zuen. Ezker abertzaleak alarde tradizionala “diskriminatzailea” deritzo. Hori dela eta, EH Bilduko udal taldeak Ortizen alde egin arren, Gipuzkoako EH Bilduk dimititzera behartu zuen zinegotzia.

Orain, EH Bildu errealitatearekin topatu da. Benetako Euskal Herria ez datorrelako bat saloiko filosofoen esnobismoarekin. Ikasiko al dute oraingoan?

EH BILDU: HISTORIAN GUTXI

Hildakoen Monumentua. Wikipedia

Aurreko maiatzaren 13an, EH Bilduk prentsaurrekoa egin zuen Rodezno Kontearen plazako Hildakoen Monumentuaren aurrean.  Adolfo Araiz, Nafarroako presidentegaia, foru gobernuei diktadura garaian desagertutako 1.200 nafarren familien alde “ezer gutxi” egin izana leporatu zien.

Beste aldetik, Iruñako alkategaia den Joseba Asironek Monumentuaren erabilera erabakiko duten eztabaida parte hartzailea eta nazioarteko ideia lehiaketa proposatu zituen, etorkizunean “pakea, oroimena, justizia eta erreparazioa”ren alde lan egiteko erabiliko dela argi utziz.

Hortaz gain, Asiron “egiaren batzorde” bat eratzeaz mintzatu zen. Hau oroimen kontuetan legearen betetzeaz arduratuko litzateke. Hilobien mapa egiten jarraitzeaz gain, ahal den neurrian testigantzak jasotzeaz eta Iruñako kaleetatik frankismoaren edozein sinbolo ezabatzeaz aritu zen ere alkategaia.

Honen guztiaren aurrean, zera galdetu nahi genieke EH Bilduko ordezkariei: Euskal Herriko euskaltegi zaharrenaren kasuan, oroimen historikoaren legea betetzeko asmorik al duzue? Comedias kaleko Arturo Campion euskaltegiaz ari gara. Euskaltzale ospetsu honek, Donostiako bere etxean zegoela, altxatuen alde agertu zen. Honela hitz egiten zuen Campionek Diario de Navarran 1936ko irailaren 14an plazaratu zuen gutunan:

tengo el gusto de hacer constar que, liberada esta ciudad de la tiranía roja, quiero manifestar, a la vez que mi protesta más enérgica por el incalificable proceder del nacionalismo vasco, mi adhesión inquebrantable a la Junta Nacional de Burgos“.

Eta zer egingo dute Ermitagaina auzoko Jose Maria Iribarren ikastetxe publikoarekin? Idazle tuterarra -Canpion bezala, Euskaltzaindiako urgazlea izan zena- Emilio Mola jeneralaren idazkaria izan baitzen. Ezaguna den bezala, Mola 1936ko altxamenduaren antolatzaile nagusietako bat izan zen eta Monumentuan lurperatuta dago.

Beste horrenbeste esan genezake EAJ eta bere sinboloei buruz. Zer irudikatzen dute? Ezin dugu ahaztu Napar Buru Batzarrak ondoko oharra helarazi ziola gobernadore zibilari (1936ko uztailak 23 Diario de Navarran agertu zen):

El Partido Nacionalista Vasco de Navarra hace pública declaración de que, dada su ideología fervientemente católica y fuerista, no se ha unido ni se une al Gobierno en la lucha actual, declinando en sus autores toda responsabilidad que se derive de la declaración de adhesión al Gobierno aparecida en la prensa, sobre la que podemos asegurar que no ha sido tomada por la Autoridad Suprema del Partido. Pamplona, 20 julio de 1936

Gainera, justua litzateke ere Errepublikaren biktimak aipatzea. Horrela egin zuen Manuel Irujok, Lizarran sortutako EAJko politikariak. Errepublika Espainiarraren justizia ministroa zela, 1937ko urtarrilan, Ministro-kontseiluan aurkeztutako “memorandum”ean Errepublika egiazko sistema faxista bat bezala jokatzen zuela salatu zuen (ikusi lotura).

EH Bildu: historian gutxi.

JAUNGOIKOA, LEGE ZARRA ETA DARWIN

Aurreko martxoaren 13an, Erlijio Katoliko ikasgaiaren curriculumaren inguruan eztabaidatu zen Eusko Legebiltzarran. Celaa andreak bere eskandalua agertu zuen Erlijio Katolikoko curriculum berriak, besteak beste, unibertsoak jatorri jainkotiarra daukala edo giza zoriontasuna Jainkoarengan dagoela baieztatzen duelako. Honela, Uriarte hezkuntza sailburuari ikasleei curriculum “dogmatiko” eta “adoktrinatzaile” hori bere horretan inposatuko al zuen galdetu zion.

Uriarte andreak curriculum hori “Espainiako Gotzain Konferentziak egina dela Espainiaren eta Egoitza Santuaren arteko akordioak direla kausa” erantzun zuen. Celaak argudio hori aitzakitzat jo eta ondoko adibidea jarri zuen: “Imajina dezakezu 10:00tik 11:00etara Darwin espezien eboluzioarekin ulertzen aritzea, ordu erdi geroago kosmosaren jatorri jainkotiarrarekin nahastuta egoteko?”. Gainera, Erlijioa eskolatik kanpo uzteko eskatu zion.

Uriartek bere txandan unibertsoaren kreazioari buruzko teoriei buruz gustora eztabaidatuko lukeela esan zuen. Baina, legebiltzarra horretarako lekua ez denez, Jaurlaritzak “konfesionala ez den hezkuntza sistema baten aldeko aukera egiten du”ela nabarmendu zuen. Sistema horrek “objetibotasun, tolerantzia eta neutraltasunaren irizpideak ditu oinarri eta pertsonen aukeratzeko askatasuna eta erlijio arrazoiengatik ez diskriminatzea bermatzen ditu”ela gaineratuz.

Uriartek Celaari leporatu zion Estatu Espainola izan zela 1979an Akordioak sinatu zituena eta Euskadin gobernatu duen Alderdi Sozialistak ere 2010an argitaratu zuen Elizako agintariek Euskal Autonomi Elkarterako ezarri zuten oinarrizko hezkuntzaren erlijio katolikoaren curriculuma, hor ere. Eta hark ere bai zuten zientziatik at dauden hainbat esaldi eta baieztapen, honelako esaldiak, adibidez, “Jaungoiko aita da, Jaungoikoak gizakiak sortzen eta zaintzen ditu. Gizakiak Jaungoikoaren seme-alabak dira”.

Azaldu nahi genieke gure legebiltzarkideei abertzaletasuna eta sozialismoa “zientziatik at” daudela ere. Ala demostratu du zientziak arraza batzuk besteak baino hobeak direla? Eta gizarte industrialaren ondoren klaserik gabeko gizarte bat etorri al da? Guk behintzat ez dugu ikusten. Ideologien menpe ez baleude, gure politikariek onartu beharko lukete metodo zientifikoa, edo ideologiek zientifikotzat jotzen dutena, ez dela ezagutza iturri bakarra. Galileok berak -fededuna zena- epaitu zutenen aurrean San Agustinen esaldi hau aipatu zuen: «Bibliak ez du irakasten nola egin den zerua, zerura nola joan baizik». Hau da, argi eta garbi desberdintzen zuen ezagutza zientifikoa eta erlijiosoa edo morala. Badirudi gure seme-alaben hezkuntzaren jabe direnak ez direla gai hori egiteko. Alperrikan izango litzateke beraiei azaltzea Big Bangen teoriaren asmatzailea, George Lemaître -apeza zen- aldi berean kreazioa eta Big Bang onartzen zituela. Kreazioak zergatiari erantzuten baitio eta Big Bangek, berriz, jada sortu denaren bilakaerari.

Hola nahi gaituzte, ezjakinak eta manipulatzen errazak. Azken batean, gizakia materia hutsa baldin bada edozer gauza egin daiteke berarekin, ez dauka askatasunik, ez eskubiderik ezta baliorik ere. Horregatik baztertzen dira Erlijioa eta humanidadeak hezkuntzan. Hala egiten du LOMCEk, PPren hezkuntza lege berriak ere. Itxurak egin arren, alderdi guztiak bat datozelako gizonaren deuseztatzean. Eta baita emakumearen deuseztatzean ere noski!

“KARGU PASTORALA DAUKADAN BITARTEAN, EZ DUT INOIZ ERE BOZKATUKO”

El arzobispo del pueblo

Marzelino Olaetxea, herriaren artzapezpikua Argazkia: Wikipedia

On Marzelino Olaetxea Loizagaren (Barakaldo, 1888 – Valentzia, 1972) irudia argitzen jarraituko dugu, Nafarroako Parlamentuaren adierazpenak 1936-1939ko gerra bitartean Iruñako gotzaia izan zenari eragiten baitio (frankismo garaian Nafarroako seme kutun izendatu zuen Foru Aldundiak).

Jada, errepresioaren kontra eta Ezkabako presoen alde gotzaiak egindako gauza asko ikusi dugu. Orain Olaetxea gotzaiak Erregimenarengandik aparte jokatzeko arazorik ez zuela demostratzen duen gertakari bat ekarriko dugu gogora.

Honela, 1947an, erreferendum instituzionala zela eta -Gobernuak parte hartze masiboa eskatzen zuen- Olaetxeak bozkarik ez ematea erabaki zuen, bere burua elizbarrutiko fededun guztien aitatzat zeukalako, erregezale zein errepublikazeleena. Gobernatzearen ministroari ez bozkatzeko asmoa adierazi zion eta jarrera honi buruz Valentziako gobernadore zibilarekin eztabaida polemiko bat izan zuen.

Gobernatzearen ministroari bidalitako gutun batetan (Blas Pérez González, 1947ko uztailak 14) Olaetxeak klausura lekaimeen bozkaren kontra ez ezik, lekaime guztien bozkaren kontra ere egoteko bere arrazoiak azaldu zituen. Eta berak zergatik ez zuen bozkatzen adierazi zuen:

“Mandé a mi Boletín Eclesiástico y reprodujo espontáneamente toda la prensa diaria de Valencia, la Circular que en este sobre incluyo. Antes de mandarla tuvo ocasión de leerla el Excmo. Sr. Gobernador Civil, al cual le pareció bien.

A tenor de esa Circular se animan los fieles al cumplimiento de su deber de ciudadanía en la emisión del voto.

El Excmo. Sr. Gobernador Civil habló con mi Sr. Vicario General, en ausencia mía, y hoy invitado por mí, conmigo, sobre el voto de las Religiosas y el del Sr. Arzobispo.

Me alegraré de que dé cuenta a Vuecencia de esta conversación, pues siendo hombre muy inteligente y buen amigo reflejará estrictamente la verdad, pero no renuncio yo al honor de manifestársela, aunque sea muy en resumen.

Le dije era yo de parecer de no angustiar a las Religiosas (algunas han manifestado ya esa angustia) con la emisión del voto; y que en cuanto a las de clausura era mi decisión que no salieran de su santo retiro.

Los votos de las Religiosas son pocos y no cuentan para sacar a flote, tan a flote, como el Gobierno quiera, el Referéndum.

Esas buenas mujeres hacen más por el Referéndum orando en sus casas, que sacadas de ellas para emitir un voto que no se precisa.

En cuanto al voto del Sr. Arzobispo.

Yo no lo tuve en Navarra (donde hablé y escribí a los sacerdotes lo mismo que les he escrito en esta Circular), y no figuro en el censo electoral de Valencia.

Supongo que mientras tenga el cargo pastoral no votaré jamás en mi vida.

Creo que haré mayor bien a la Religión, a España y al Caudillo no apareciendo ante las urnas.

Esta archidiócesis tiene una mayoría muy grande de izquierdistas. No piensa así el Excmo. Sr. Gobernador Civil; pero yo no puedo seguirle en su optimismo después de hablar con casi todos los Sres. Párrocos de la misma.

Ahora bien, si yo aparezco a sus ojos mirando solo a lo estrictamente religioso seré más eficaz; tal vez el único eficaz para acercarlos a la Iglesia, a la Patria y al Caudillo. Me creerán más.

Solo el bien de las almas me mueve.

El Excmo. Sr. Gobernador, que no compartía mi manera de pensar, se ha mostrado, como siempre, un gran caballero.

Perdóneme, Excmo. Señor, que entre tantos graves asuntos como tiene entre manos, le haya quitado yo unos minutos.

Dios le pague largamente toda la bondad que tiene conmigo. Afmo. amigo agradecido y s. s. y cap.

† Marcelino, arzobispo de Valencia”

(Vicente Cárcel Ortí, Caídos, víctimas y mártires, Espasa, 2008, 366. eta 367. orr.)

Gure lehen sarreran esan genuen bezala, historia ez dator bat politikarien klixe sinplista eta interesatuekin. Hortaz, gizarteak ez luke iraganaren kontakizuna beraien eskuetan utzi behar.

EZKABAKO PRESOEK OLAETXEA GOTZAIARI BIDALI ZIOTEN ESKER ONEKO GUTUNA

Alfonso XII.aren Gotorlekua, San Kristobal edo Ezkaba mendian

Argazkia: Wikipedia

Atzo esan genuenez (Marzelino Olaetxea, preso politikoen defendatzailea), hurrengo sarreretan, Olaetxea gotzaiaren artxibategi pertsonaleko zenbait agiri osorik plazaratuko genituen, gure protagonistak Nafarroako preso politikoen alde egin zuena frogatze aldera.

Olaetxeak gotorlekura 1940ko irailaren 24an egin zuen bisita zela eta, Ezkaba mendiko presoek Iruñako Gotzaiari bidalitako gutunatik hasiko gara (Mensaje enviado por los reclusos de San Cristóbal al Excmo. e Ilmo. Señor Obispos de Pamplona, con ocasión de su visita a la Prisión-Fortaleza el 24 de septiembre de 1940, día de Nuestra Señora de la Merced). Honela esaten du hitzez hitz (itzulpena geurea da):

Gotzai Jauna: Jaun txit prestua, zerua ukitzeraino altua den berorren duintasunagatik eta gure garraztasuna partekatzeko eta leuntzeko guregana ekarri duen kristau apaltasunagatik, bi aldiz da txit prestua.

Gotzai Jauna: Jaun txit prestu horri adeitasunezko eta maitasunezko mezu bero bat emateko eginbeharra daukat. Eta, hala egiterakoan, neure espetxekide guztien izenean hitz egiten dut; hemen presente daudenen izenean; bularrean, bihotzaren gainean, esker oneko lore bat -arima onek esparru honen harrietatik har dezaketen bakarra- zeramatela kartzelatik atera zituztenen izenean; eta baita hildakoen izenean ere hitz egiten dut, zeinak Jainkoak askatu baitzituen eta zeinen arimei gaur gure artean egoten utziko baitzien…

Denok, bagaudenok eta bazeudenak, gizakiei egiten ahal zaien onurarik handiena egiteagatik -zoritxarran maitatu eta lagundu- Jaun txit prestu horrekin gaude zorretan.

Baina, bereziki, Jaun txit prestu horrekin eskerrak emateko ezin ihartuzko zor gozoa daukatenak zorigaiztoko HIRUGARREN BRIGADAko  lagunak dira, bizitzan zigor bikoiz baten zama bikoitzak lurperatuta baitzeuden. Jaun txit prestu horri esker, HIRUGARREN BRIGADA ez da jadanik existitzen… Inolako indar materialik mugi ezin zuen zigor bikoitzaren zama bikoitza Jaun txit prestu horren giza maitasunak, kristau-maitasunaren izpiritu indarrak, jaso du.

Honela, salbagaitzak ziruditenak salbatuak daude. Asko beraien etxeetara itzuli dira, eta oraindik hemen direnak, gainontzeko presoen baldintza berberetan, agian gertu den askapenaren ordua itxaroten dute… Halakoa da Jaun txit horrek egindako lana; gu guztiok, gaudenok eta gure artean ez daudenek, txanponez txanpon, hau da, maitasuna maitasunaren truke itzuliz besterik ezin dugu ordaindu. Maitasun horrek, lege sakratu baten moduan, ona egiteko bizitzera behartzen gaituela ahaztu gabe. Jaun txit prestu hori bizi den bezala eta, bere adibidea jarraituz, gizakiak bizi daitezela nahi duen bezala.

Hona hemen, Gotzai Jauna, jardunaldi handi honetan Jaun txit prestu horri eman behar diodan mezua; San Kristobalen bi festaburu elkartzen dituen jardunaldi honetan: Mesedeetako Ama Birjinaren eguna eta hainbeste itxaron eta desiatu den Jaun txit horren bisitarena.

Mezu honen esker on testigantza gure Kaperau Jaunei luzatu nahi eta behar diegu ere, une guztietan kontsolamendua eta babesa eman baitigute; Karitatearen alabei, borondatez gurekin gatibualdia partekatzen dutenak eta beraien pairamenarekin leuntzen dutenak; gure Zuzendari Jaunari, diziplinaren gogortasuna ontasunaren aringarriarekin anaitzen jakin izan zuelako beti; eta azkenik, Administratzaile Jaunari, Zerbitzuaren Nagusi Jaunei, Ofizialei eta Zaindariei, Zuzendaritzaren izpirituarekin bat eginik, beraien betebeharra presoei zor zaien begirunearekin betetzen dakitenak.

Hau da, Gotzai Jauna, ordu honetan eta nere lagun guztien izenean esateko neukan eginkizuna: bagaudenak, gure artean ez daudenak eta hildakoak, zeinen arimei, gaur, hemen, gure artean, borondate oneko gizonen bihotzetan maitasuna den esker oneko festa honetan Jainkoak parte hartzen utziko baitzien. Antonio G. de Linares.

(Vicente Cárcel Ortí, Caídos, víctimas y mártires, Espasa, Madrid, 2008, 60. orr.)

Jarraituko du…

MARZELINO OLAETXEA, PRESO POLITIKOEN DEFENDATZAILEA

Juan XXIII y Marcelino Olaechea

Juan XXIII eta Marzelino Olaetxea. Argazkia: http://marcelino-olaechea.blogcindario.com

Orain gutxi Nafarroako Parlamentuak frankismoarekin zerikusia daukaten pertsonen ezagupen publikoa bertan behera uzteko egin zuen adierazpenak (Frankistez ari garela) On Marzelino Olaetxea Loizaga (Barakaldo 1888 – Valentzia 1972), 1936an Iruñako gotzaia zenari, eragiten dio. Olaetxea gotzaia Nafarroako seme kuttun da oraindik.

Horregatik, santu egiteko prozesuan dagoen gotzai bizkaitarraren bizitzaren hainbat alderdi ezezagun plazaratu nahi ditugu. Ezjakintasunak eta kalumniak Olaetxearen bizitzaren edertasuna izkutatu nahi izan arren, guk ez diogu besteen alde egin zituen ekintzen aldarrikapenari utziko.

“Nazionalen” errepresio politiko gogorraren kontra egin zuenaz ari gara, besteak beste. Edota preso politikoen defentsan egindakoaz. Ezkaba mendian preso egon zirenen ehunka eskutitzek eta gotzaiak berak milaka bizitza salbatzeko Francori bidali zizkionak demotratzen dutena.

Gai hau guztia jorratzeko Vicente Cárcel Ortí, Caídos, víctimas y mártires, Espasa Calpe, Madrid, 2008, liburuan oinarrituko gara (Vatikano Artxibategi Sekretuan dagoen dokumentazioa erabiltzen du).

Marzelino Olaetxea Loizaga Barakaldon jaio zen, 1889ko urtarrilaren 9an. 16 zituelarik, San Juan Boskoren kongregazioan sartu zen, salesianoetan, alegia. Carabanchel Alton, Madrilen, filosofia ikasi eta Torinon, Italian, Teologia. 1912an apeztu zuten eta bere nagusiek ikastetxe garrantzitsuen zuzendaritzan jarri zuten lanean. Soziologia ikasketak Liejan (Belgika) sakondu zituen eta, geroago, Katalunia, Valentzia eta Madrilgo probintziala izendatu zuten. Aita Santuak 1934an Valentzia, Granada eta Sevillako eliz-probintzien apeztegietako bisitatzaile egin zuen. Urte bat beranduago, 1935eko abuztuaren 23an, Iruñako gotzaia zen.

1936ko abuztuaren 6an, Gasteizko gotzaia zen On Mateo Mujika Urreztarazurekin batera, pastoral idatzi bat plazaratu zuen, iraultzaren antiklerikalismoa eta erlijio-jazarpenaren izugarrikeriak salatuz. Urte bereko azaroaren 15ean, Iruñako San Agustin elizan, “nazionalen” errepresio politiko ikaragarriaren kontra prediku bat bota zuen On Marzelinok. Honela mintzatu zen:

Justizia Epaitegiek soseguz, luzaro pentsatuz, arduratsuki eztabaidatua, garbia, zalantzagabea, inoiz ahaldura iturri izango ez dena, dekretaturiko baino odol gehiagorik ez. Eta… ez beste odolik. Iruñako elizbarruti loriatsuko katolikoak! Zuek bereziki […] Katoliko Ekintzako kideak, denetan maitasuna praktikatu, indar guztiz, Jesukristok Gurutzean esandako hitzak hots egin, kristauak ezaugarritzen dituzten hitz horiek: «Barka iezaiezu, Aita, ez baitakite zer egiten duten” (Iruñako Gotzaitegiko Eliz-aldizkari Orokorra, 1839. zbk., 1936ko abenduak 1, 429-431 orr.).

Francok garaitu eta gero, gerrak banatutako nafar herriaren adiskidetzean jarri zuen arreta Olaetxeak. Eta elizbarrutiko hiriburuaren lasaitasuna astindu zuten bi gertakari sortari eman behar izan zien aurpegia: alde batetik, Nafarroako umezurtxoei gutuna (gerraren lehen hilabetetan fusilatutako nafarren seme-alabak), elizbarruti osoan berehalako erantzuna izan zuena; eta bestetik, heriotz zigorrera kondenatuak salbatzeko gotzaiaren bitartekaritza bilatzen zuten Ezkabako presoen senideen gotzaitegirako joan-etorrien hasiera.

Umezurtzekin lotuta, ez zen eskola, katekesi ezta parrokiarik ere, gotzaiaren deia gogo handiz eta eskuzabaltasunez erantzungo ez zuena. Gotzaiak pertsonalki harrera eman zien bere gonbitea onartu zuten guztiei eta azkenean Espainia mailan ohiartzuna izan zuen. Heriotz zigorrera kondenatuak Espainia osotik biltzen zituen zoritxarreko ospea daukan San Kristobal mendiko gotorlekuak. Milaka pertsona ziren. Beraien senideak gotzaitegiko ateetara deitzen hasi ziren eta horiek zabal-zabalik ireki ziren. Harrera onaren berria Espainia osotik zabaldu zen eta egunez-egun bisitarien kopurua handituz joan zen. Banan bana, denak hartu zituen Olaetxea gotzaiak. Bere idazkaria zen Kornelio Urtasun Irisarri, apez berria, lanez lehertu zuen. Areagotuz zijoan lan hau hainbat urtez iraun zuen.

Hasieran esan dugun bezala, Olaetxea gotzaiak milaka preso politikoen aldeko lan isila egin zuen Iruñako urteetan. Honela, heriotz zigor askoren konmutazioa eta milaka presoen askatasuna lortu zuen. Hain izan zen isila lan hau, gaur egun ez baitela ezaguna. Hau dela eta, hurrengo emanaldian, Nafarroako atxilotu politikoen aldeko bere lana demostratzen duten zenbait agiri publikatuko ditugu. Olaetxearen artxibategi pertsonalekoak hain zuzen.

Jarraituko du…

FRANKISTEZ ARI GARELA

Arturo Campion (Wikipedia)

Aurreko otsailaren 2an, Nafarroako Parlamentuak frankismoarekin zerikusia daukaten pertsonak goraipatzen dituzten ezagupen publikoak baliorik gabe uzteko adierazpen bat onartu zuen. I-Ek aurkeztuta, UPNk, PSNk, Bildu-Nafarroak eta Aralar-NaBaik alde bozkatu zuten. PPNk, berriz, abstentzioa.

Adierazpen honen aurrean, gauza asko argitu beharko litzateke. Lehenengo eta behin, esan beharra dago askok eta askok Francorekin burrukatu zutela baino ez “Francorengatik” edo “Francoren alde”. Horixe da hain zuzen euskaldun eta euskaltzale askoren kasua. Aipa dezagun, adibidez, Julio Urkixoren kasua. Urkixo, Euskaltzaindiaren eta Eusko Ikaskuntzaren sustatzaile bat izateaz gain, Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria sortu zuen. Politikan, karlista zen eta 1936ko gerran Francorekin boluntario bezala burrukatu zuen.  Gerra ostean, Gipuzkoako seme kuttun izendatu zuten. Oroit dezagun gerra bitartean Frankok karlisten burua Fal Conde, heriotz zigorrera kondenatu zuela eta gerra ostean, karlisten egoitzak -“zirkuluak”, alegia- itxi egin zituela. Eskatuko al dute legebiltzarkideek Julio Urkixoren izena edo ezagupena kentzea?

Arturo Campion bera ere altxatuen alde jarri zen. Donostian zegoelarik, “noiz ailegatzen dira geureak?” galdetu zuen. “Geureak” frankoren soldaduak ziren, noski. Gainera, 1936ko irailaren 14an Diario de Navarran gutun bat plazaratu zuen altxamenduaren alde. Eskatuko al dute Arturo Campionen izena debekatzea?

Antzeko zerbait esan genezake Jose Antonio Agirre lehendakari buruz. Agirre 1937an Mussolinirekin alde bakarreko akordio batetara ailegatu zen iparraldeko burruka bertan behera uzteko eta Frente Popularra saltzeko. Honela, gudarien burruka gerra bukatu baino bi urte lehenago amaitu zen, Francori garaipena erreztuz. Zergatik eskeintzen zaizkio Jose Antonio Agirreri plazak eta kaleak? Hamaika adibide gehiago aipa genitzake.

Bestetik, ezkertiar espainolei  galdetu beharko litzaieke Dolores Ibarrurik, Santiago Carrillok edo Indalecio Prietok zer giza eskubide mota defendatzen zuten. Sobietar Batasunan zirenak, hain zuen. Stalinen “demokrazia” hark milioika pertsona akatu zituen. Zergatik izan behar dira legalak tirania ilun haren alde burrukatzen zutenen izenak? Ezin dugu ahaztu gainera lider komunista horiek ezagupen publikoa izan dutela, baita Espainiako Kongresuan ere. Ez al ziren komunismoak errepresaliatutakoak gizakiak?

Argi dago gure historia ez datorrela bat politikarien eskema eta klixe itxi eta sinpleekin. Garai latz hartan gertatu ziren gauzak konplexuagoak dira eta ezin dira manikeismo erraz batekin azaldu. Ahalegin handi bat egin beharra dago gure historia garaikidea ulertzeko. Bere bizikoa da elkarbizitza oinarritzeko. Gizarteak ez luke eginkizun hau alderdi politikoen eskuetan utzi behar.

LAPURTERA KLASIKOAN IDATZITAKO LEHEN EUSKAL LIBURUA AGERTU DA

 Esteve Materrak 1617an argitaraturiko ‘Doctrina Christiana’ galduta egon da azken mendeetan eta erabat ezezaguna zen. Aziti Bihia elkarteak ale bat aurkitu du eta Universidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitateko Letren Fakultatean, Gasteizen, aurkeztu du gaur: dagoeneko, argitaratzeko edizioa prestatzen ari dira, argitaratzeko asmoz.

Esteve Materrak idatzitako ‘Doctrina Christianak’ 1617an ikusi zuen argia, Bordelen. Horrela eman zitzaion hasiera euskal obra klasiko garrantzitsuenetan  -besteak beste, Pedro ‘Axular’ urdazubiarraren ‘Geron’- erabiliko zen euskalki literarioari (lapurtera klasikoa), mende zenbait beranduago euskara baturako eredu izanen zen horri.

Lapurtera klasikoaren opera prima hau euskaraz inprimaturiko lehen liburuetarik ere bada, haren aurretik hauek besterik ez ditugu: Etxepareren ‘Linguae Vasconum Primitiae’ (1545), Leizarragaren ‘Testamentu Berria’, ‘Kalendrera’ eta ‘ABCa’ (1571), Betolatza arabarraren dotrina elebiduna (1596), ‘Refranes y Sentencias’ errefrau bilduma (1596) eta Elsoren dotrina gaur egun galdu eta ezezaguna ditugula. Materrarenak harrera bikaina izan zuen eta frankotan berrargitaratu zuten, aldaketa sakonekin, ondorengo hamarkadetan. Edonola ere, zeharkako aipuen bidez lehen edizioa 1617koa zela Jakin arren, haren eduki eta itxura erabat ezezagunak izan dira garai guztietako irakurle eta ikertzaileentzat: Manuel Larramendik XVIII. mendean lehena ez beste edizio bat izan zuen eskuartean, Julien Vinsonek XIX. mende akabuan argitaratu zuen euskal klasikoen bibliografiak dagoeneko galdutzat zituen lehen edizioaren ale guztiak, eta garai modernoagoetan Materraren obraren inguruan egindako ikerketa guztien oinarria Oxforden gordetzen den 1623ko bigarren edizio aski moldatuaren eta zabalduaren ale bakarraren kopiak edo ondorengo edizio modernoak izan dira.

Aziti Bihia: hilabeteak Materrarekin lanean

Aziti Bihia elkartea UPV/EHUko Letren Fakultatean doktoretza tesia prestatzen ari diren hainbat hizkuntzalari eta filologo gaztek eratu zuten duela bi urte. Elkarteko kide Borja Ariztimuñok, Udane Atutxak, Dorota Krajewskak, Urtzi Reguerok, Ekaitz Santaziliak, Oxel Uribe-Etxebarriak eta Eneko Zuloagak osatzen dute proiektuan lanean diharduen taldea. Proiektuak UPV/EHUko bi ikerketa talderen laguntza jaso du: Joseba A. Lakarrak zuzentzen duen Monumenta Linguae Vasconum eta Joaquín Gorrochateguiren gidaritzapeko Euskararen historia eta hizkuntzalaritza historiko-konparatua ikerketa taldeena. Gazteok duela hilabete batzuk hasi ziren ‘Dotrina Christianaren’ 1623ko bigarren edizio kritikoa prestatzen. Ikerketak, besteak beste, Oxfordeko Bodleian Libraryn gordetzen den ale original bakarra kontsultatzera eraman ditu ikerlariak, baita beste zenbait bibliotekatan barreiaturik dauden ondoko edizioen kopiak biltzera ere.

Dorota Krajewska taldekideak aurkitu zuen, bigarren edizioan lanean zebilela, Danimarkako Errege Bibliotekan 1617ko lehen edizioaren ale bat. Dagoeneko aski aitzinatua dute testuaren finkatze lana, ikerketa eta ondorengo edizioekiko konparaketa; gainera, orain arte Euskal Filologiaren alorrean bizirik egon diren hainbat zalantza eta eztabaida argitu ahal izateko datu baliagarriak lortu dituzte. Horietako batzuk gaur UPV/EHUko Letren Fakultatean egindako aurkezpenean argitu dituzte, eta horrekin batera, webgune bat ere abiarazi dute, besteak beste, testuen transkripzioak, oharrak eta orain arte egindako ikerketa guztia biltzen dituena, aurkitu berri duten obraren faksimileaz gain.

‘Materra: edizioa eta azterketa’ (https://sites.google.com/site/materraedizioa).

 EHUko komunikazio bulegotik hartu da informazio hau.

Alderdi Popularraren itxurakeria abortuaren inguruan

Si quieres leer este texto en español, haz clic aquí.

Si vous voulez lire ce texte en français, cliquez ici.

Gallardon justizia ministroak abortuaren egungo legea erreformatu nahi du 1985ko legera itzuliz. Lege hau PSOEk egin zuen eta ondoko hiru kasutan onartzen zuen abortua: amaren osasunarentzako kaltebideren bat izanez gero, fetuak malformazioren bat izanez gero edo haurduntza bortxaketa baten ondorioa izanez gero.

Baina Gallardonek 1985eko legean zenbait aldaketa egiteko asmoa dauka. Post hau irakurtzen jarraitu

“Gartxot”en mitoak (II): Altobizkarreko kantua

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Batalla.roncesvalles.jpgAurreko sarrera batean esan genuen bezala, Gartxot, konkista aitzineko konkista  filman Arturo Kanpionek bere El bardo de Izalzu (1917) eleberriko argudioari jarraituz,  bardoak euskaraz herriaren ekintza gogoangarriak kantatzen ditu. Orreagako bataila ospetsua da (778), zeinean euskaldunek Karlomagnoren ejerzitoaren atzekaldea erasotu eta Roldan hil zuten.

Filma honetan ez da agertzen Altobizkarreko Kantua Kanpionek bere eleberrian islatzen duen bezala eta kantua “Orreagako Kantua” bezala aipatzen du. Gartxotek bere seme Mikelotekin kantatzen duen kantu hau erlijioso berriek (Conquesetik etorritakoak) debekatzen dute Chanson de Roland ezarriz.

Filmaren musika bera Benito Lertxundi kantari euskaldunak egin du. Lertxundik, duela hainbat urte, Altabizkarreko Kantuaren bertsio bat egin zuen (Altabizkar / Itzalzuko bardoari, 1981). Benito Lertxundiren bertsioak, egilearen beste hainbeste abestiren moduan, arrakasta handia izan du, bere indar sinboliko eta sentimentala dela eta.

Kanpionen eleberrian Altabizkarreko Kantuak daukan esanahiaz jabetzeko, Post hau irakurtzen jarraitu

“Gartxot”en mitoak: euskara Orreagan

roncesvalles virgen 012

Orreagako Ama

Aurreko sarrera batean, “Gartxot”, konkista aitzineko konkista filmaren faltsukeriaz eta oinarri historiko ezaz hitz egin genuen. Gauza askoren artean, ondoko galdera botatzen genuen: Elizak -kasu honetan Orreagako abadeek- latina euskararen kaltetan inposatu izan balu nola da posible herri horretan gaur egun arte euskaraz mintzatu izana?

Gainera, lurralde hauen kristautzea latinaren bidez egin izan balitz, hainbesteraino errotuko al zen kristau-fedea? Gaur egun arte iraun dute mendez-mende hainbat bailarek Orreagara egindako erromeriek. Zein hizkuntzatan zuzendu da herria Orreagako Amarengana? Bere ama hizkuntzan, hau da, euskaraz. Honen isla aurki daiteke kantuetan, otoitzetan, bertsoetan, sermoietan, hainbat ohituretan, etab.

Honen guztiaren adierazgarri diren zenbait testigantza historiko ekartzen ditugu jarraian: Post hau irakurtzen jarraitu

Harrokeriaren arriskua

Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí.

Berlusconik ongi daki “Sistema” zer den. Horren parte garrantzitsua izaki, ohar hauek ihes egin diote. Ederki daki zertaz ari den. Izan ere, gutxi dira komunikabideetan bera bezain adituak.

“…gure komunikabideetako bezero izatera errazkien limurtzen dena, bere ezaguera abstraktu eta unibertsalekin fidatuta, gure hedabideez gaindi dagoela uste duen pertsona da.

Bide horretan ez du inoiz susmatuko gehien gorrotatzen duenaren parte bihurtzen ari dela.

Finean, bizitzaren alde guztietatik gainera etorri izan zaizkion ohitura, bizimodu eta jarduera guztiak bere eginak izanen ditu.

Pertsona burutsuena biktimarik errazena gerta daiteke.”

Silvio Berlusconi

Begiak zabal-zabalik

Manuel Morilloren “Rojos y Progres” artikuluaren moldaketa

Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí.

Gorri eta aurrerakoi berez kontzeptu desberdinak dira, nahiz eta bi ezaugarriak uztartzen dituzten pertsona, talde politiko eta kultura elkarte ugari aurki ditzakegun. Bestalde, Europako alderdi zentro-erreformistetan eta AEBko alderdi errepublikarrean kristau-demokrata eta liberal asko aurrerakoiak dira. Horren adibide Gayardon, Madrilgo alkate ohia eta egungo Rajoyren ministroa, eta Arnold Schwarzenegger Kaliforniako gobernadore ohia dira.

Aurrerakoiek, bai beren buruari zentro-erreformistak esaten diotenek (liberalek eta kristau-demokratek), bai gorriek, justizia sozialaren aurka doan ikusmolde okerra dute.

Liberalek eta kristau-demokratek, batetik, denok pairatzen dugun egungo gizarte (des)ordenak bere horretan jarraitzea nahi dute, bere-berezkoak dituen injustizia eta zapalkuntzari eutsiz.

Gorriek, bestetik, onustean edo gaitzustean, gizartearen egitura erabat aldatu nahi dute.

Asmoak asmo, horren emaitzak negargarriak izan dira, gorputzentzat beti, eta arimentzat sarri. Esan gabe doa gobernu gorri batek baino gehiagok jo izan duela sarraski odoltsuetara. Gogora ditzagun, adibidez, herrialde komunistetako „Gulag“-ak.

Nolanahi ere, bai gorriek, bai liberal kristau-demokratek, gaitz neurtu ezineko triskantzak burutu dituzte, hala nola, abortuaren eta in vitro ernalketaren aldeko legeek eragiten dituztenak.

Aurrerakoi guztiek, ezkertiar zein eskuindar, berezko dute naturaren ordena eraldatu nahia, eta honekin batera, gizabanakoaren nahiz gizarte osoaren ikuskera antropologikoa hankaz gora jartzea. Politika eta ekonomiarekiko jarrera ezberdinak izan arren, bat datoz Jainkoaren seme-alabatasunaren fruitua den gizakiaren izaera usteldu nahian.

Hori dela eta, bultzatu, inposatu eta sendotu nahi dituzte gizartea eraldatzeko legeak.

Nora eramango gaitu horrek guztiak?

Hemendik gutxira gure bizitza, garena eta ez garena programatu egingo digute sistema politikoko sailetatik.

Manuel Morillok idatzi “Rojos y Progres” jatorrizko bertsioaren euskararako itzulpena

Artículo original “Rojos y Progres” de Manuel Morillo en español

%d bloggers like this: