ARTURO KANPION – Erraondoko azken danbolinteroa

Nafartar garrantzitsuen artean Arturo Kanpion gailendu nahi dugu. Wikipediak ondorengo aipamen laburra dakar, bi galdera hauek hausnar ditzagun: 1. Nolakoa zen Arturo Kanpion pertsona? 2. Nola bizi zuten euskararen defentsa XIX. eta XX. mendeen artean?
Arturo Kanpion Jaimebon[1] —gaztelaniaz: Arturo Campión— (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1854ko maiatzaren 7a – Donostia, Gipuzkoa, 1937ko irailaren 5a) idazlea, euskalaria, abokatua, historialaria eta politikaria izan zen. Euskaldun berria. Bere bizitzaren goiburua, berak idatzitako liburuetan ezarritako esaldi honek laburbiltzen du: «Euskal-Erriaren alde».[2][3] Lan eskerga egin zuen euskararen, euskal kulturaren eta Euskal Herriko foruen alde, eta Nafarroa Garaian euskal kulturak XIX. mendearen hondarrean eta XX. mendearen hasieran izandako pizkundearen eragile nagusi izan zen.
Gaztelaniaz idatzi zituen bere lanik garrantzitsuenak, tartean Gramática de los cuatro dialectos literarios de la lengua euskara liburu handia, baina euskaraz ere lan egin zuen.
Euskaltzaindiaren fundatzaileetakoa eta euskaltzain osoa izan zen (1918-1937). Nafarroa Garaian Nafarroako Euskara Elkargoa eta haren Euskara agerkaria sortzen lagundu zuen, eta Eusko Ikaskuntzaren presidentea izan zen.
Politikan, Iruñean zinegotzi (1881), Nafarroa Garaitik Espainiako Gorteetarako diputatu (1893) eta Bizkaian senatari izan zen. Ez zen ezein alderdi politikotako kide izan; gaztetan, errepublikazale federalista izan zen ideologiaz, baina gerora alde batera utzi zuen joera hori, eta Euskal Herriarenganako —eta, bereziki, Nafarroa Garaiarenganako— maitazarrea izan zuen gidari bere jarduera politikoan.
26 urte zituela, hainbat euskalkitara itzulitako Orreaga balada idatzi zuen, euskaraz ondu zuen lan bakarra;[4] 1883an Ensayo acerca de las leyes fonéticas de la lengua Eúskara obra ondu zuen; 1884an, berriz, Gramática Bascongada de los cuatro dialectos literarios de la lengua eúskara lan itzela plazaratu zuen.
Euskal Herriko historian eta ingurunean girotu zituen erdaraz eginiko kontakizun laburrak eta eleberriak: Euskariana. Fantasía y realidad, kontakizun laburren bilduma, 1881etik aurrera idatziak dira eta 1890etik aurrera argitaratuak; Don García Almoravid eleberria, (1889); Blancos y Negros, arrakasta handia izan zuen eleberria (1899); La bella Easo eleberria (1909). Kristautasunak, foruzaletasunak eta Nafarroarekiko eta Euskal Herriarekiko atxikimendu hertsiak moldaturiko gizona izan zen; politikan egonezin eta alderdien aurrean uzkur agertu zen beti —eztabaida ugari izan zuen alderdi guztiekin—; hala ere, 1893an Madrilgo Gorteetako diputatu aukeratu zuten, Nafarroa Garaiko hautagai zerrenda integristan aurkeztu ondoren. 1894tik aurrera, ezin konta ahala liburu, artikulu, hitzaldi eta txosten prestatu zituen Nafarroaren eta Euskal Herriaren historiaz, literaturaz, hizkuntzaz eta politikaz. Villasantek dio: «No es la literatura de Campión una literatura ‘parnasiana’, imparcial, que sólo busca la belleza estética, eso que se ha dado en llamar el arte por el arte. Al contrario, se parece a lo que hoy se llama literatura empeñada o comprometida, parcial, al servicio de una idea, intencionada y proselitista» (1979, 355. or.).
1904an Euskaltzaleen Biltzarra elkarteak Irunen egin zuen bilkura nagusiko buru izan zen. 1910. urtean hasi zen Orígenes del Pueblo Euskaldun obra prestatzen (1926an eman zuen argitara lehen liburukia); 1914an ordura arteko Nafarroako historia ikerketak astindu zituen «Nabarra en su vida histórica» lana argitaratu zuen Geografía del País Vasco-Navarro obraren barnean. 1918an, 63 urte zituela, bere literatura lan preziatuenak bilduz, Euskariana. Fantasía y realidad saileko kontakizun laburrak plazaratu zituen. Kontakizun hauek (El Bardo de Izalzu, Pedro Mari, La Flor de Garralde, Sancho Garcés, Gratxina, Yan Pier Bidart, Una noche en Zugarramurdi…) euskarara eta beste hizkuntza batzuetara itzuli dira. Urte berean, Oñatiko Biltzarrean sortu zen Eusko Ikaskuntzako Ohorezko Lehendakari izendatu zuten. 1923an, historia ikerketak biltzen zituen Euskariana liburuki berri bat eman zuen argitara; 1931n Orígenes del Pueblo Euskaldun obraren bigarren liburukia eta 1936an hamabigarren Euskariana eta bukatu gabe utziko zuen Orígenes del Pueblo Euskaldun lanaren hirugarren liburukia.
Gerra piztu zenean, Donostian zen eta, 1936ko irailaren 14an, tropa okupatzaile matxinoak hirira sartu eta berehala, Kanpionek sinatutako komunikatu eztabaidagarri bat argitaratu zen Diario de Navarran, matxino eskuindarrei argi eta garbi bere aldeko jarrera adierazten ziena. Aldiz, Bernardo Estornes Lasak Kanpion bisitatu zuen haren etxean Donostian, hiria matxinoen menpe erori baino lehenago, eta hainbat irizpide azaldu zituen uste izateko ohar hori behartua izan zela. Arturo Kanpion, Nafarroak eman duen historialari zorrotz eta euskalari garrantzizkoenetakoa (euskaltzaina izan zen, Euskaltzaindiaren sortzetik), Donostian hil zen, 83 urte zituela, 1936ko gerraren eraginak ikusi ondoren eta isiltasun handienean. Argitaratu gabe utzi zituen, besteak beste, euskal literaturari buruzko obra bat eta La Monja izeneko eleberria.
Karlista gerrak galdu izanak benetako zorigaitza izan zen Euskal Herriaren kultura eta ekonomiarako.
Hemen aukeratu dugun ipuinean Nafarroako eskualde askotan gertatu zen deseuskalduntze-prozesua azaltzen digu Kanpionek, izan ere, hizkuntza bakarrik ez, milaka urteko ohitura eta baloreak ere galdu egin ziren. Agian ez gara Kanpionek idaztitako guztiarekin ados izanen, baina narrazio eder honek islatzen duen errealitate tristea gogoan hartzekoa da oso.

Si quieres leer la narración en español, haz clic aquí.

Narrazioa euskaraz irakurri nahi baduzu, hemen klikatu.

ELIZA KATOLIKOA, KONTRAESANEN SEINALE

Eliza Katolikoaren historia aztertzen badugu, eta munduak egiten dioen epaiketei ere, onartu behar dugu, topiko eta aurreiritzi gehien biltzen dituen munduko erakundea dela. Ez dago beste erlijiorik, hain beste grina eta kritikak jasotzen dituena, batez ere progresistak diren intelektualen eta gizarte komunikazio bideen aldetik. Obsesio patologikoekin gertatzen den bezala, etengabeko oposizio sendo hau, kritika arrazoiak agertzen ditu, hauek ez dauden lekuetan. Kristo izan zen bezala, Elizak “kontraesan seinale” (Lc, 2, 34), non pertsonak jarraitzaileak edota etsaiak dira, eta “piedra de tropiezo y roca de escándalo” (1Pet, 2, 8), kontrajartzen zaizkion indar guztiak talka egiten dute beti bere printzipioen eta erakundeen osotasunean. Zeinu aldaketa bat ez da itxaron behar: nahiz eta ahaleginak egin, munduaren botereak, eliza gorrotatuko dute beti.

Artikulua euskaraz irakurri nahi baduzu, hemen klikatu.

Si quieres leer esto en español, haz clic aquí.

EAJk JOSEBA ANDONI AGIRRE AURKEZTU ZUENEKOAZ

Jon Juaristik El bucle melancólico liburuan esaten duenez, Errepublika garaian, EAJk zur eta lur utzi zituen mitin batetan bertaratutako euskaldunak Jose Antonio Agirre Joseba Andoni bezala aurkezterakoan. Izen hauek Sabino Aranak sorturiko izendegi berrian dute jatorria eta Josefa eta Antoni euskal hipokoristiko tradizionalei zegozkien, hau da, emakume izenak ziren. Ikus dezagun:

Jose Antonio Agirre, Aberri Eguna 1933.jpg

Agirre 1933an Donostian ospaturiko Aberri Egunean. Irudia: Wikipedia

Astarloaren teoria oinarrigabearen bidetik, Aranak antzinako euskaran gizonezkoen izenak –a letraz eta emakumezkoak –e letraz amaitzen zirela iriztu zuen. Honela, izen berezien paradigma bat ezarri zuen zeinean, adibidez, Joseba (“Jose”) eta Josebe (“Josefa”) kontrajartzen ziren. Baina -hau bai kasualitatea!-, izen horiei zegozkien euskal tradizioaren hipokoristikoak Josepe (“José”) eta Josepa (“Josefa”) ziren. Hori dela eta, EAJk, Errepublika garaian, zonalde euskaldun batean harridura eta lotsa sortu zuen bere hizlaria –lehendakaria izango zen Jose Antonio Agirre- Joseba Andoni bezala aurkezterakoan (kontutan hartu behar da gaztelerazko Antonia esateko izen ezagun eta tradizionala Antoni zela euskaraz). Ezinbestekoa zen herritarrek Sabino Aranaren izenak ambiguotzat jotzea politikan sartutako Athleticeko jokalari ohiari atxikitu zizkiotenean.

Iturriak:

Jon Juaristi, El bucle melancólico. Historias de nacionalistas vascos, Espasa, Madrid, 1997, 202-203. orr.

Euskaltzaindia, Euskal izendegia. Ponte izendegia, Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, Donostia, 2002. Sarean: http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_content&view=article&id=253:pertsona-izenak&catid=232&Itemid=469&lang=eu

IKURRINA, EUSKAL HERRIKO BANDERA?

Ikurrina. Irudia: Wikipedia

Orain gutxi gertatutako udal osaketak eta aurreikus daitekeen Nafarroako Gobernuaren eraketak sinboloen legea eta ikurrinaren auzia mahai gainean jarri dute, berriz ere.

Bistakoa da pertsona askok “bigurutzeduna” beretzat jotzen duela. Egia da ere “Euskal Herria”ren sinbolo bezala erabili ohi dela eta erabiltzen dela. Baina, zer da bandera honek, berez, ordezkatzen duena? Jatorriz, Eusko Alderdi Jeltzalearen eta baita Arana-Goritarrek amesturiko Bizkaia independientearen (gero “Euskadi” izango zena) bandera bezala ezarri zen ikurrina. Harrezkeroztik, gauza ezberdinen zeinua izan da, atxikitze abertzalearen barruan betiere: euskal kulturarena eta  Euskal Autonomi Erkidegoarena, besteak beste.
Hortaz, sinbolo honek jatorri eta zentzu politikoa dauka eta, jakina, abertzalea. Oso bestelakoa da, ordea, “Euskal Herria” izenaren esanahia. 2004an Euskaltzaindiak plazaratutako txostenean, izen hau “kultura ezaugarri aski jakinak dituen herrialdea adierazteko” erabiltzen dela esaten du, “politika eta administrazio mugen nahiz ezberdintasun historikoen gainetik erabilia”. “Izen hori euskara + herri hitzetatik sortua da, hots, ‘euskararen herria’. Halaber, “izen hori guztiena da, eta horregatik ezin daiteke alderdikeriaz erabil, zoritxarrez inoiz gertatu eta orain ere gertatzen bada ere”. Are gehiago: “izen hori ez dela izate politiko administratibo konkretu baten baliokide” gaineratzen du.

Honela, “Euskal Herria” ez da erkidego bat eta ezin da zentzu politikoan erabili. Hau dela eta, ezin da esan ikurrinak “Euskal Herria” ordezkatzen duela, bandera hori sinbolo politiko bat delako. Sabino Aranak, hain zuzen ere, zentzu politikoa ez izateagatik baztertu zuen izen hau eta, horren ordez, “Euskadi” neologismoa ezarri zuen. Hala ere, azkeneko hamarkadeetan, abertzaletasunak -ezkertiarrak batik bat- “Euskal Herria” izena bereganatu du bere ideologiarekin, proiektu politikoarekin eta bandera abertzalearekin modu desegokian uztartuz. Euskaltzaindiak izen hau alderdikeriaz erabilitzen dela salatzen du. Gizarte zibilaren ardura da “guztiena den izen hori” alderdi politikoen eskuetan ez uztea.

DONOSTIAN ZEZENKETAK, BERRIRO ERE

EH Bilduk zezenketak debekatu zituenetik bi urte pasa eta gero, Donostian zezenketak bueltatuko dira EAJko Eneko Goia alkate berriari esker.

Tauromakia espainola dela eta, beraz, euskaldunentzat ohitura arrotza, topiko nazionalista -ez ezker abertzalearena soilik- errepikakor bat izan da. Hala eta guztiz ere, alkate abertzale baten eskutik etorriko da euskal tradizio honen berreskurapena Donostian.

Ez da oso erraza Euskal Herria baino herri zezenketazaleagorik aurkitzea. Esate baterako, Donostiak, historian zehar, sei zezen plaza izan ditu.  Gipuzkoan, beste hogeitabi eszenatoki aipa daitezke, Arrasatetik Zumaiara, zeinetan aberere suharrekin San Juanak, San Pedroak, San Inazioak, San Martzialak, San Ferminak, Santioak, Santa Anak, San Rokeak, San Bartolome jaiak, Abuztu eta Iraileko Andre Mariak, Madalenak edo Santa Anastasiak ospatu izan diren.

Antonio Fernandez Casadok bere Diccionario Taurino Guipuzcoano (De la plaza de toros de Arrásate al torero pintor, Ignacio Zuloaga) liburuan dioenez, Inazio Zuloaga (Zezenak Eibarren), Dario de Regoyos (Zezenak Pasaian), edo Gustave Colin (Zezenak Lezon) bezalako margolari garrantzitsuek zezenketa hauen akta jaso zuten hainbat lanetan.

Ez hori bakarrik, dokumentazio zabala erabiltzen duen liburu honetan irakur daitekeen bezala, XIX. mendetik gaur egun arte, hamar zezen-hiltzaile eman izan ditu Gipuzkoak: Mazzantini, Pedro Basauri “Pedrucho de Eibar”, Jose Maria Recondo, Irineo Baz “El Charro”, Manuel Cruz “Morenito de Jaen”, Oscar Diaz “El Trueno”, Jose Ramon Martin, Leonardo Polo, Raul Zorita eta Iker Cobo.

Herri kulturan hainbat kantuk islatuta utzi dute zezenketazaletasun hau. Adibidez, “Zezenak dira” abestia:

Dira, dira,
zezenak dira 
buztana motza,
adar zorrotza
harrapatzen bazaitu,
harrapatzen bazaitu,
jo ta bertan hilko zaitu
jo ta bertan hilko zaitu.

Dira, dira,
zezenak dira
bel-beltzak dira
harrapatzen bazaitu,
harrapatzen bazaitu,
jo ta bertan
hilko zaitu.

Kanta honen bertsio desberdinak daude, herrien arabera. Ondoren Oskorri taldearen bertsioa entzun daiteke. Iriyarena kantarekin batzen du (gero Artillerorekin jarraituz).

Tolosako ihauterietan:

IRIYARENA

Ai! Tolosa´ko zezen suzkoa
izan zaitez zorionekoa.
Zezena dator arkupetatik
txinparta dariola Begietatik
zinbutuka ta zanbuluka ta
jendean gañetik.

IJITO ABERTZALEAK

Tito Borja. Argazkia: Andoni Lubaki (Vice)

Andoni Lubakik Vicen argitaratutako artikulu batetan (Euskadi independiente y flamenco: los gitanos nacionalistas vascos de Bilbao), ijito abertzale batzuen berri ematen digu.

Tito Borjak, adibidez, hil aurretik Euskadi independiente ikusi nahiko luke. Bilbo zaharran hazia, aspaldidanik EAJri ematen dio botoa. Erdizka Ijitoa eta erdizka euskalduna dela esaten du ere, berarentzat ez dago ezberdintasunik.

Anjel Borja, beste ijito bilbotar bat da, Otxarkoaga auzokoa. Bere esanetan, inork baino hobe ordezkatzen du EAJk ijitoen ideologia: Jaungoikoa eta lege zaharra.

Eta hona hemen Sabino Aranak ijitoei buruz esaten duena: “En Cataluña todo elemento procedente del resto de España lo catalanizan, y les place a sus naturales que hasta los municipales aragoneses y castellanos de Barcelona hablen en catalán; aquí padecemos muy mucho cuando vemos la firma de un Pérez al pie de unos versos eusquéricos, u oímos hablar nuestra lengua a un cochero riojano, a un liencero pasiego o a un gitano.”

“LINGUAE VASCONUM PRIMITIAE”, BRAILLEN

Libros euskera adaptados a personas ciegas

Argazkia: ONCE

Euskaltzaindia eta ONCEren arteko elkarlanari esker, euskaraz plazaratutako lehenbiziko liburua, Bernard Etxepareren “Linguae vasconum primitiae” pertsona itsuentzat edota ikusmen urritasunak dituzten pertsonentzat egokitutako bertsioa argitaratu da. Erlea aldizkariko bi ale ere bai. Lan hauek Braille alfabetoan eta audio bidezko Daisy sisteman eskeintzen dira.

Aurkezpena aurreko ekainaren 24an egin zen Bilbon. Aurkezpenean, hauek egon dira: Euskaltzaindiaren izenean, Andres Urrutia euskaltzainburua, Xabier Kintana idazkaria eta Bernardo Atxaga idazle, euskaltzain eta Erlea aldizkariko zuzendaria; eta ONCErenean, Basilio San Gabriel lurralde-ordezkaria eta Iñigo Arbiza Komunikazio burua. Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea ere bertan izan da.

EUSKALDUNAK ETORRI OTE DIRA?

Joseba Asironen izendapena. Argazkia: Noticias de Guipúzcoa

Iruñan, EH Bilduko Joseba Asironen alkate izendapenean, gauza aunitz ikusi ahal izan genuen. Askoren artean, Espainiako Errepublikaren hainbat banderek “aldaketaren alkatea” deiturikoaren inbestidura ospatzen zuten.

Hainbeste urtean zehar “euskaldunak datozela!” delako leloa izan dutenei, ondokoa esan nahi genieke: zein euskaldun etorri da? Izan ere, Asironi harrera pozaren pozez ematen zioten hiru koloredun banderak Euskal Estatutua (1931) deuseztatu zuen Errepublikarenak dira. Euskaldun gehienek Estatutuaren alde eman zuten botoa. Euskaldunen artean, nafarren %80ak ere eta, nafarren artean, gainera, “euskaldunak datozela!” leloa klasikoa egin dutenen askoren gurasoek eta aiton-amonek ere.

Aniztasun lur honen beste paradoxa bat…

ALARDE TRADIZIONALAREN KONTRA EGIN IZANAK HIRU ZINEGOTZI KOSTATU ZAIZKIO HONDARRIBIAN EH BILDURI

Juan Ortiz, entonces concejal de EH Bildu, acompaña a su hija en el Alarde de Hondarribia.

Juan Ortiz, EH Bilduko zinegotzia zenean, Alarde tradizionalean, bere alabarekin. Argazkia: Diario Vasco.

Aurreko egunetan prentsak kontatu duen moduan, Hondarribian, 2011ko hauteskundeetan, EH Bilduk 2.066 boto eta 5 zinegotzi lortu zituen. Orain, berriz, 867 boto eta 2 zinegotzi besterik ez. Abotsanitzek, aldiz, 1.443 boto eta hiru zinegotzi lortu ditu. EAJk, bere aldetik, gehiengo absolutua erdietsi du.

Abotsanitz alardearen inguruan EH Bilduren barruan izan ziren eztabaiden ondorioz sorturiko bereizketa da.

Desfile honek, XVII. mendean foru-miliziek frantsesen kontra lortutako garaipena oroitzen du. Gizonak, konpainiatan lerrokatuta, soldaduz jantzita joaten dira. Konpainien aurretik, kantineraz jantzitako emakume bat doa, eskuan abaniko bat daramala.

Baina, 1996. urtean, Hondarribiako emakume talde bat tradizioaren kontra jarri zen eta soldadu bezala desfilatzeko eskubidea aldarrikatu zuen. Hortik dator “alarde tradizionala” edo “betiko alardea”aren aldekoen eta “alarde mistoa”ren aldekoen arteko ika-mika.

EH Bilduren zatiketari dagokionez, 2013ko irailaren 8an izan zen, Hondarribiako festen egun handian. Hala da, Guadalupeko Amaren egunean, Bilduko zinegotzia zen Juan Ortiz Armendarizek Hondarribiako edozein aitaren ametsa egi bihurtzen zela ikusi zuen: alarde tradizionalean bere alabari kantinera izatea egokitu zitzaion eta berarekin desfilatu behar zuen. Ezker abertzaleak alarde tradizionala “diskriminatzailea” deritzo. Hori dela eta, EH Bilduko udal taldeak Ortizen alde egin arren, Gipuzkoako EH Bilduk dimititzera behartu zuen zinegotzia.

Orain, EH Bildu errealitatearekin topatu da. Benetako Euskal Herria ez datorrelako bat saloiko filosofoen esnobismoarekin. Ikasiko al dute oraingoan?

“SISTEMA” EMAKUMEEN AURKA

Emakumeak engainatzea eta makurtzea lortzen badute, gizartea barru-barrutik suntsitzea lortuko dute. Emakumeak bere burua defendatzeko zituen arma funtsezkoenak galtzea lortu dute eta orain euren ideia suntsitzaileen esklabo bihurtu nahi dutenen mende dago.

Lee el artículo en español.

Artikulua euskaraz irakurri.

¿QUO VADIS EUSKAL HERRIA?

Galdera horrek, niri behintzat, tristura handia sortzen dit.

Gaur egungo “abertzaleek” – liberal-demokratek zein marxista-aurrerakoiek – ikusarazten diguten Euskal Herriaren zatiketa politikoa, bi herrialde eta hiru erkidegoren artean banatuta egotea, alegia, ez da pairatzen ari garen zarrastarik handiena, ezta antzik ere. Post hau irakurtzen jarraitu

MUTILZARRA PEÑAREN RIAIU RIAU

 

Zer da? San Fermin bezperan Iruñeko herrian zehar egiten den dantza da.

Noiz: Uztailaren 6an 18:00etan

Non: Udaletxeko Enparantzatik abiatu, Kale Nagusitik pasatu eta San Lorenzo kalean amaitzen da.

Iraupena: gutxi gorabehera 2 ordu 

Aholkua: San Ferminetako arropa erabili

Nori zuzendua: gazteei nahiz helduei. Haurrek gozatuko dute hasieratik lehenengo lerroetatik ikusten badute.

Giroa. Giro alaia. Dantza 

AZALPENA

Uztailaren 6an 16.30etan, San Fermin bezperan, hiriko udaletxean, mazela-, klarinete- eta atabal-jotzaileek, “La Pamplonesa” musika bandak, Erraldoiek eta Buruhandien konpartsak lagunduta,  Udaletxetik San Saturnino kalean eta kale nagusian barrena San Fermin  kaperara hurbilduko gara (San Lorenzo Eliza).

90. hamarkadaren hasieratik, 1996an salbu, ekitaldi hau ez da San Ferminetako programan agertzen. Baina Riau Riau (horretaz ari baitziren aipatzen ez bazuten ere) duela askoz gehiago ez da ospatzen.

Riau Riau ez zen inoiz bere horretan programa ofizialetan agertu. Iruindarrek Korporazio Munizipala udaletxetik San Lorenzoraino laguntzen zuten San Fermin bezbera ospatzearen karietara. Erraldoiek eta Buruhandiek lagunduta Santua Kale Nagusitik eramaten zuten Astraingo balsa jo eta “Alegria de San Fermin” kantatzen zutelarik.

Astraingo Vals-a

RIAU RIAUREN HISTORIA LABURRA

Ohitura horren sortzailea Ignacio Baleztena izan zen “Premín de Iruña” ezizenez ezagutua.

Behin, 1911an, Ignaciori “riau riau” ohiukatzea otu zitzaion, Astraingo Balsa entzun ondoren giroa alaitzeko asmoz. Baina udaletxeari ez zitzaion egokia iruditu eta ohikoa den moduan, isuna jarri zioten.

Horrela, debekatu egin zuen, baina gazteriak gogokoa zuenez, aurrera eraman zuten.

Era berean, Premín de Iruñak kantu hauek eskaini zizkien: 

RIAU-RIAUari KOPLAK

 “Qué majos y qué elegantes

marchan nuestros concejales

precedidos de gigantes

gaitas, chistus y timbales.

                                                    Os recomiendo de veras

que tengáis mucho cuidau

de que no os multe Lasheras

por gritar fuerte Riau-riau.

 

Esos tubos relucientes

y esos fraques tan planchaus

al verlos dicen las gentes

¡Rediez lo que habrán costau!


Ni en París ni en los Madriles

ni en San Luis de Potosí

se encuentran unos ediles

                                                     más majos que los de aquí.”

(Zein jatorrak eta dotoreak

doazen gure zinegotziak

erraldoiak, gaitak, txistuak eta danborrak

aurrean dituztela

Benetan gomendatzen dizuet

kontuz ibiltzea

Lasherasek isuna jar ez diezazuen

Riau-riau ohiukatzeagatik

Tutu disdiratsu horiek

eta lisatutako frakak

jendeak ikustean esaten du

Zenbat kosta ote zaizkizuen!

Ez Parisen ez Madrilen

ezta San Luis de Potosin

hemengoak bezain jatorrak

diren zinegotziak)

Hau izan zen Riau Riau-ren letra. Horretan ikus daiteke Ignaciori eta gainerakoei ez zitzaizkiela  debeku munizipalak axola eta bestaz gozatzea erabaki zutela. Dena den, Riau Riau besta debekatua izan zen, 1927an adibidez, Demetrio Martínez de Azagrak bestak kitatzen saiatu zen kultura ezaren manifestaldi eta  komeni ez zen ekitalditzat hartzen zituelako.

Ez zitzaion ezertarako balio. Azkenean jendartean arrakasta zuen ekitaldi hori aurrera eraman baitzen eta Udaletxetik ateratzean Riau Riau ohiukatzen segitzen zuten.

Urteak pasa, giroa probeste aldera, geroz eta luzeagoak egiten ziren. Horrela ordu gehiagoz probesten zen uztailaren 6ko besta. Aldi berean, urtean zehar hain golko gainean izandako poliziari ezkutuan ostikoak eta bultzadak ematen zitzaizkion.

1965etik aurrera, ekitaldiaren iraupena asko luzatu zen. Gainera, dibertigarria zirudien geroz eta denbora luzeagoz Korporazioaren eta musika bandaren pazientziarekin jokatzeak.

1972an, bertan behera utzi zuten lehenengoz, 45 minutuan zinegotziak metro batzuk baino ezin baitziren mugitu. 1980an, berriz, korporazioak 5 ordu eta 25 minutu behar izan zuen 500 metro igarotzeko.  Ekitaldi hau modu alaian luzatzen saiatu izan bazen ere, azkenean politika eta kritika kutsua hartu zuen eta kolpe eta irainetan zentratu zen. Harrezkero, urtero bertan behera utzi izan zen eta 1990 behin-betirako kendu zuten bestetatik. Garai hartan ez zen bakarrik ibilbidea oztopatzen, udaletxetik ateratzea ere ekiditzen zitzaien eta askotan eraikinera sartu ere egiten ziren manifestariak. Riau Riau hilda zegoen.

1996an Javier Chorraut alkateak ekitaldia berpizten saiatu zen baina berriz istiluak errepikatu zirenez, bertan behera utzi zuen.

1997an Joaquín Baleztena Gurrearen eskutik Mutilzarra Peña ekitaldia berreskuratzen saiatu zen ospakizunak utzitako lekua bete nahian. 1997tik ekimenak parte-hartze handiagoa izan du. Hasieran, ahal zen moduan agertzen ginen txarangak lagunduta, eta Joaquín Catalanek, 80 bat urteko alde zaharreko barrideak animatuta, bere soineko bereziak eta guzti atera baitzen.

2002an, Iruñako Erretirodunen Elkarteak antzeko ekitaldia sortzen saiatu ziren beti ere publizitate eta indar gehiago eman nahian. Beraiekin elkartu eta bi ekitaldiak elkartzen saiatu ginen arrakasta handia lortuz. Horrela, urtero elkarrekin ospatzen joan ginen.

2004an ekitaldiaren arrakasta ikusita, “La Pamplonesa” musika bandak gurekin bat egin zuen, Riau-riau bertan behera utzi zenetik lehen aldiz.

2012an Enrique Maya alkatea ekitaldia berpizten saiatu zen baina berriz istiluak errepikatu zirenez, bertan behera utzi zuen.

Baina, Sanferminetako ospakizun hau ez da erabat galdu.

2013an berriro, uztailaren 6an, 18:00etan, udaletxeko enparatzara hurbilduko gara Astraingo Balsa entzunez eta Riau Riau ohikatuz.

Peña Mutilzarra

Ratzingerrek: “Gehiengo eta gutxiengoen sistema benetako askatasun sistema al da?”

Si quieres leer este artículo en español, haz clic aquí.

“Demokrazia askatasunerako formula okerra ez ote den susmoa nahiko zabala da jada eta ez du ematen zabaltze prozesu hori laster geldituko denik. Argi da, behintzat, demokraziaren kritika marxista baztertze hutsak ez duena asko laguntzen.

Noraino dira libreak hauteskundeak? Zenbateraino manipulatzen ditu propagandak haien emaitzak, hau da, zenbateraino daude kapitalaren edota iritzi publikoa maneiatzen duen pertsona-talde txiki baten menpe? Ez al dugu oligarkia berri bat, modernoa zer den, aurrerakoia zer den, gizon-emazte ikasiek zer pentsatu behar duten erabakitzen duena?

Nahiko nabarmenak dira oligarkia honek dituen krudeltasuna eta bere asmoak jendaurrean betetzeko ahalmena. Haren eginkizunak oztopatzen dituen nornahi askatasunaren etsaitzat hartzen du, “iritzi adierazpen librea” eragozten ari omen baita.

Nola lortzen da, bada, ordezkaritza organoetan erabakiak hartzeko giltza? Nork sinistuko ote du erabakiak hartzeko prozesuek gizarteari ongizatea ekartzen diotenik? Nork ukatuko ote du euren esku zikinak geroz eta maizago agertzen dituzten interes talde batzuen boterea?

Hitz gutxitan: Gehiengo eta gutxiengoen sistema benetako askatasun sistema al da? Ez al dira era guztietako interes-taldeak ordezkaritza politikorako organo behinena, hau da, parlamentua baino indartsuagoak?

Botere joku katramilatu honetan gobernaezintasunaren arazoa are mehatxugarriagoa agertzen zaigu. Izan ere, gizabanako batzuen nahiaren nagusitasunak biztanle guztien askatasuna oztopatzen du.”

Artikulu hau Manuel Morillok idatzia da eta “Asociación Cruz de San Andrés”-en argitaratu da.

 

Gorriak eta Aurrerakoiak

Aurrerakoi eta atzerakoi hitzek oso konotazio ezberdinak dituzte. Aukeran, aurrerakoi aukeratu ohi dugu geure burua aurkeztean.Gorri kolorea, berriz, tira handia duen pentsamolde bati lotzen zaio. Baina, denen ahotan dabiltzan hitz moderno hauetan, ba al datoz bat izena eta izana?

Gehiago jakin nahi baduzu, egin klik hemen.

Si quieres saber más, haz klik aquí.

Immigrazioa

“Immigrazioa, gaur, beharrezkoa dugu.”
“Onuragarria da guztiontzat, etorkinentzat bezala guretzat ere.”
“Kulturaz aberasten gaitu. Bihozberago egiten gaitu.”
“Elkarbizitzak elkarren kide egiten gaitu eta elkarren anaia bihurtu.”
“Kultura anitzeko herrialdeak zoriontsuagoak eta justuagoak dira.”
Utz dezagun, behingoz, demagogia hori eta begira diezaiogun egiazko egoerari!

Artikulu hau euskaraz irakurtzeko, klikatu heme!

¡Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí!

Harrokeriaren arriskua

Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí.

Berlusconik ongi daki “Sistema” zer den. Horren parte garrantzitsua izaki, ohar hauek ihes egin diote. Ederki daki zertaz ari den. Izan ere, gutxi dira komunikabideetan bera bezain adituak.

“…gure komunikabideetako bezero izatera errazkien limurtzen dena, bere ezaguera abstraktu eta unibertsalekin fidatuta, gure hedabideez gaindi dagoela uste duen pertsona da.

Bide horretan ez du inoiz susmatuko gehien gorrotatzen duenaren parte bihurtzen ari dela.

Finean, bizitzaren alde guztietatik gainera etorri izan zaizkion ohitura, bizimodu eta jarduera guztiak bere eginak izanen ditu.

Pertsona burutsuena biktimarik errazena gerta daiteke.”

Silvio Berlusconi

Begiak zabal-zabalik

Manuel Morilloren “Rojos y Progres” artikuluaren moldaketa

Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí.

Gorri eta aurrerakoi berez kontzeptu desberdinak dira, nahiz eta bi ezaugarriak uztartzen dituzten pertsona, talde politiko eta kultura elkarte ugari aurki ditzakegun. Bestalde, Europako alderdi zentro-erreformistetan eta AEBko alderdi errepublikarrean kristau-demokrata eta liberal asko aurrerakoiak dira. Horren adibide Gayardon, Madrilgo alkate ohia eta egungo Rajoyren ministroa, eta Arnold Schwarzenegger Kaliforniako gobernadore ohia dira.

Aurrerakoiek, bai beren buruari zentro-erreformistak esaten diotenek (liberalek eta kristau-demokratek), bai gorriek, justizia sozialaren aurka doan ikusmolde okerra dute.

Liberalek eta kristau-demokratek, batetik, denok pairatzen dugun egungo gizarte (des)ordenak bere horretan jarraitzea nahi dute, bere-berezkoak dituen injustizia eta zapalkuntzari eutsiz.

Gorriek, bestetik, onustean edo gaitzustean, gizartearen egitura erabat aldatu nahi dute.

Asmoak asmo, horren emaitzak negargarriak izan dira, gorputzentzat beti, eta arimentzat sarri. Esan gabe doa gobernu gorri batek baino gehiagok jo izan duela sarraski odoltsuetara. Gogora ditzagun, adibidez, herrialde komunistetako „Gulag“-ak.

Nolanahi ere, bai gorriek, bai liberal kristau-demokratek, gaitz neurtu ezineko triskantzak burutu dituzte, hala nola, abortuaren eta in vitro ernalketaren aldeko legeek eragiten dituztenak.

Aurrerakoi guztiek, ezkertiar zein eskuindar, berezko dute naturaren ordena eraldatu nahia, eta honekin batera, gizabanakoaren nahiz gizarte osoaren ikuskera antropologikoa hankaz gora jartzea. Politika eta ekonomiarekiko jarrera ezberdinak izan arren, bat datoz Jainkoaren seme-alabatasunaren fruitua den gizakiaren izaera usteldu nahian.

Hori dela eta, bultzatu, inposatu eta sendotu nahi dituzte gizartea eraldatzeko legeak.

Nora eramango gaitu horrek guztiak?

Hemendik gutxira gure bizitza, garena eta ez garena programatu egingo digute sistema politikoko sailetatik.

Manuel Morillok idatzi “Rojos y Progres” jatorrizko bertsioaren euskararako itzulpena

Artículo original “Rojos y Progres” de Manuel Morillo en español

EAJk irabaziko ditu hauteskundeak CISen arabera

¡Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí!

EAJk irabaziko ditu EAEko hauteskundeak eta bigarren indarra EH Bildu izango da, CISek egindako inkestaren arabera. Ikerketa Soziologikoen Zentruaren lan honek dionez, EAJk 27 legebiltzarkide lortuko ditu, eta Bilduk 21 edo 22.

Patxi Lopezen PSE-EEk 14 legebiltzarkide lortuko ditu, ondoren PP dago 9 edo 10 eserlekurekin. Ezker Anitzak 3 eskuratuko ditu aurreikuspen horren arabera. Honela, UPyDk ez du legebiltzarkiderik izango.

Bizkaian EAJk irabaziko du botoen % 42,4 eta 12 eserlekurekin. Bigarrena EH Bildu izango da botoen % 19,2 eta 5 legebiltzarkidekin. PSE-EEk, botoen % 17,4rekin, 5 eserleku izango ditu. PPk 2 legebiltzarkide lortuko ditu eta Ezker Anitzak bat besterik ez.

Gipuzkoan, EH Bilduk irabaziko du botoen % 34,8arekin, 9 edo 10 legebiltzarkide lortuz. Bigarren postua EAJrentzat izango da botoen % 31,9 eta 9 parlamentarirekin. PSE-EEk botoen % 16,6 eta lau eserleku eskuratuko ditu. PPk legebiltzarkide 1 edo 2 bereganatuko ditu eta Ezker Anitzak bakarra.

Araban EH Bilduk irabaziko du ere, botoen % 24,7arekin eta 7 eserlekurekin. EAJk % 24 eta sei legebiltzarkide lortuko ditu, PPk bezalaxe (botoen % 22). PSE-EEk botoen % 18,1 eta 5 eserleku jasoko ditu eta Ezker Anitzarentzako izango da geratzen den eserlekua. Post hau irakurtzen jarraitu

Bilduk gizartetik Erlijioa deuseztatuko du

¡Si quieres leer este artículo en castellano, haz clic aquí!

Aurreko larunbatean, Euskal Herria Bilduk EAEko hauteskundeetarako egitasmo politikoa aurkeztu zuen. Gauza askoren artean, Bilduk laizismo radikala inposatu nahi du euskal gizartean. Esate baterako, ikastetxe publiko nahiz kontzertatuetan Erlijioa deuseztatu nahi du, “ematen diren irakaskuntzetan, erlijio, filosofia eta ideologia-usteek nahasketarik eragin ez dezaten hezkuntza helburuetan”. Bildurentzat “laikotasuna ezinbestekoa da edozein gizarte guztiz demokratikoa izateko”. Halaber, esparru publikoan ez da egongo gurtzarako tokirik. Hortaz, “ez da lurzoru publikorik emango kultua egiteko lekuak izateko, ez eta hezkuntzarako edo beste xede batzuetarako erlijio-zentroak egiteko ere”. Post hau irakurtzen jarraitu

“Etorkinen osasun arreta bermatzea eskatzen dugu”

¡Si quieres leer este artículo en castellano, haz clic aquí!

BILBO, DONOSTIA ETA GASTEIZKO OSASUN IDAZKARITZA ETA ORDEZKARITZEN KOMUNIKATUA

Maiatzaren 30ean, Euskadiko ospitaletako kapelautzetako kideek urteko bilera egin zuten Donostian. Kide guztiek ere heuren kezka azaldu zuten, irailetik aurrera erregularizatu gabeko etorkinei osasun txartela ukatuko zaiela eta (adingabeak, haurdunak eta larrialdiko kasuetan izan ezin).

34inmigrantesportadatxiki.gif Bilera hartan esandakoak bilduta, Bilbo, Donostia eta Gazteizko elizbarrutietako osasun idazkaritza eta ordezkaritzetako kideek, gure Gotzainek 2011ko Pastoral Gutunean azpimarratutakoa ekarri nahi dugu gogora.

Bibliak etorkinak gu bezala hartzea Post hau irakurtzen jarraitu

%d bloggers like this: