DE LUPO

Si quieres leer esto en español, haz click aquí.

Lobo esteparioa banintz bezala sentitzen naiz. “Lobo estepario” diot, estepako otsoa erran beharrean, modu honetaz  Hermann Hesse-k idatzitako nobelaren aipua errazago ikusiko delakoz. Eleberri honetako protagonista lobo esteparioa dugu, “Der Steppenwolf” – 1927 urtean plazaratuta. Bertan goitizen berezi honetaz deitua izan nahi duen gizasemearekin eginen dugu topo. Berak daraman bizitzaren funtsezko ezaugarria: ezinegona.  Ezinegona zeren,  nola bizi (berea jadanik ez den) gizarte arrotz batean?  Ikusten duena bat ere ez datorrenean gainontzekoek (lagun hurkoek) ikusten dutenarekin?

Baietz lelo hau egiten zaion ezaguna irakurleari? Gibelera behatu eta zerbait pasatu dela sumatzen duzu. Ez dakizu zuk noiztik datorren aldaketa baina guardasola atera behar zenuela konturatu zarenerako guztiz bustita zaude jada.

Etxean nahiz eskolan barneratu genituen irakaspenak oker omen dira egun. Gure betiko baloreak ez dira inoren helduleku.

Baloreak…

Duela ez hain guti hitza bera existitu ere ez zela erranen nuke nik.

Berrogei urte oraindik zapaldu ez eta etorkizunerako hausnarketa bati ekin behar diot. Neretako ez bururik ez hankarik ia ez duen gizarte honetan iraunarazteko zer kontatu behar diet nik nere seme-alabei? Are okerrago. Nik nondik norakoa ikusi dut. Erreferentziek bizirik diraute nere baitan. Lausotuagoak ziren lehen baina biziberrituak orai, okerrera gabiltzala baitakit. Nere seme-alabek, aldiz, biziko duten gizarte bakarra gaurkoa, post-postmodernoa izanen da. Zeri helduko diete gainbeheran ez erortzeko? Azalpenik gero nori eskatu, laguntza eske ibili behar badute?

Behin Radio Praga adi entzunez Jiří Weil txekiar idazlearen berri izan nuen. Izenburuaz “Moscú-Frontera” bere liburua irakurri nuen geroago. Berriz ere hemen, ezinegona batez ere irakurketak eragin zidana. Liburuan emazte bat lehen Israelera, gero Sobietar  Errusiara bizitzera joanen da. Erregimeneko bertuteak preziatzen ahal izateko “begiak” aldatu beharko ditu kontaketan zehar mundu berri horrekin bat egiteko.  Ez pentsa pena eta erruki handiz emaztearen eraldaketa  ikusten duzunik. Aitzitik, hain aldakor jokatu izanak amorrua ematen dizu. Baina ikuspuntu pragmatiko batetik begiratuta, irtenbide ezin hobea.

Seme-alabei itzuliz, berriz, ze nolako heldulekuak ematen ahal zaizkie? Euskarririk non? Bakoitzak bere baitarekiko errespetua azaltzen nola lagundu? Estepako otsoa betikotzeko tresnak eta abileziak non harrapatu?

Horren aurka badut nik erantzuna. Euskarririk seguruena. FEDEA proposatu. Gure Jainkoaren maitasuna ezagutarazi.

BARDOT’TAR ALFONSO

SEHASKATXO BAT!

Domingo Agirre Badiola(1864 – 1920) konposatu zuen Jesus Haurrari eskeinitako olerki hau.

 

 

SEHASKATXO BAT!

 


Jaiki gizonak, jaiki artzaiak,

Jauna omen dator eskale;

egin dezagun Haur Jaungoikoa

animen guztien jabe.

 

Hara hemen haur bat

jaio berria,

Jaungoiko izanik

lurrez jantzia…

Begira nago

Haur pozgarria,

nola daukazun

zer miraria!,

esna bihotza,

lotan begia.

 

Lotan zaude Zu

lasto gainean,

esna ta deiez

atai gurean,

ihintzez beterik

gau ilunean,

arrenez eske,

dei samurrean,

har zaitzagula

guk, bihotzean.

 

Ai, nere Jesus,

hatoz nigana!

Zorioneko

Zu zaukazana!

Zuretzako det

nik bihotz dana,

ta naiz Zuk eman

samin ta lana,

Zaude nerekin,

Jesus laztana!

 

Gizon lurtarrak,

esna ta jaiki,

jaiki ta zabal

bihotza ireki.

Jauna da eskale!

Zein ezta erruki?

Egin animan,

epel ta garbi,

sehaskatxo bat

Jesus Haurrari!

Euskal Erria 39 (1898) 597

(Ortografia guk egokitu dugu)

SAN INAZIO JAIO ZEN LURRALDEAN

Loiolako Santutegia airetik

BIBLIAKO PERTSONA-IZENAK ARAUTU DITU EUSKALTZAINDIAK

2015-07-29

bibliako izenak txikia

Kanpoko pertsona-izenen eta izen mitologikoen grafia arautzeko langintzaren barnean, hirugarren araua argitaratu du Euskaltzaindiak: 177. araua (Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako izenak).

Biblia Mendebaldeko kulturaren ezinbesteko erreferentea da, eta pinturan, eskulturan, musikan, literaturan, poesian, antzerkian edo zinean iturri agortezina izan da: Biblian agertzen diren pertsona-izen asko behin eta berriro agertzen dira artelanetan.

Horregatik, egoki iritzi dio Euskaltzaindiak Biblian agertzen diren izen nagusiak biltzeari eta, euskarazko tradizioa arakatu ondoren, euskarazko grafia zehazteari. Tradizioaz gainera, 66. arauaSantutegiko izen ohikoenak— eta 76. arauaLatin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia— iturri egokiak dira grafia zehazteko irizpideak ezartzeko.

Arauaren sarreran, zehatz-mehatz aipatzen dira grafien inguruko jakingarriak. Irizpide horiei jarraituz moldatu dira Bibliako pertsona-izenen zerrendak, Itun Zaharrekoak zein Itun Berrikoak. Kontuan hartu dira, halaber, literatura-tradizioa, Elizen arteko Biblia eta euskarazko entziklopediak. Arauan, guztira, 202 izen jaso dira (Barnabe, Ezekiel, Jakue Alfeorena edo Jakue Txikia, Maria Magdalakoa, Matusalem…). Eta zenbait ohar argigarri ere sartu dira. Adibidez, Juda eta Judas grafien erabilera-esparruei buruzkoak, edo Jahveh eta Jehova grafiei buruzkoak.

Exonomastika batzordeak lantzen dituen lanetan ohi den bezala, zerrenda eleaniztun bat ematen da, izen bakoitza euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez nola idazten den erakusteko.

Xabier Kintana eta Alfontso Mujika,

Exonomastika batzordeko burua eta idazkaria

LESAKARREK ONINEN ERTZEAN SAN FERMIN OHORATU ZUTEN

Lesakako zaindaria San Martin izan arren, San Fermin egunean ospatzen dute lesakarrek beraien egun handia. Atzo, urteroko ohitura jarraituz, parrokian Meza Nagusia izan eta gero, Fermin Zaindariaren irudiarekin herri guzitik prozesioa egin zen. Ondoren, Eskol Ttikin, Onin errekaren bi aldeetan “ZUBIGAINEKOA” dantzatu zen. Jarraian Lesakako sanferminei buruzko hainbat bitxikeria:

Sei dantza tipiko daude Lesakan. Uztailaren 7an dantzatzen dira, San Fermin egunean. Prozesioa bukatu ondoren, Eskol Ttikira jaisten dira lesakarrak, eta, han, Onin ibaiaren ertzetan, Zubigainekoa dantzatzen dute ezpatadantzariek. XV. mendean Lesakako auzoek sinaturiko bake-itunaren oroigarria da Zubigainekoa.

Gero, Tantirumairuren doinuan, bandera airean ibiltzen dute, zubi gainean daudela.

Ezpatadantzariak eta bertze guztiak Plaza zaharrera abiatzen dira, eta, han, banderari dantzatzen diote berriz ere. Gero, bandera goititzen dute herriko etxera; ezpatadantzariek dantzaldia egiten dute, eta ohorezko arkua osatzen dute makilekin.

Jendea karriketan barrena prozesioan abiatzen denean, Makil-gurutze dantza dantzatzen dute dantzariek.

San Ferminetan, Ziarkakoa deritzon dantza dantzatzen dute.

Honako hauek dira bertze dantza batzuk: Zantzo-mononoa edo Mutil-dantza, Neska-dantza, eta aurreskuan. Aurreskuan, dantzari kapitainak dantza eskaintzen dio neska kapitainari.

Ezpatadantzarien janzkera

Errito-dantza denez, eta elizkizunei lotutakoa, bada horrek, oro har, antzeko dantza anitzen ezaugarri diren elementu batzuen erabilera baldintzatuko du; zuria oinarrizko kolore bezala, gorria hainbat jantzi eta osagarritarako, banda gurutzatuak, eskapularioak…

Ezpata-dantzari bakoitzak honako hauek janzten ditu: atorra eta galtza zuriak, espartin zuriak apaindura gorriekin, kotoizko gerriko gorria, kolore desberdinetako zinta gurutzatuak dituen eskapulario ikusgarria, galtzetara jositako bi oihal zati kaskabiloekin, eta txapela.

Espartinek espartzu zola dute. Telaren gainean, aurrealdean, oinbularrean, begizta formako azpildura gorria dute. Oinetako mota hau, Nafarroa eta Bizkaiko hainbat herritan erabiltzen den zinta gorriko espartin zuriaren antzekoa da.

Eskapularioak bi aldeetan angeluzuzen forma dauka (27×14 zm). Bi zatiak zinta gorriz lotzen dira (3×50 zm), eta horiek, sorbaldetatik pasatuz, bularretik bizkarrera doaz. Gogortasuna emateko neurri bereko kartoia edo artehuna erabiltzen da. Kartoi edo artehun hau bordatutako saten edo zeta zuriz estaltzen da. Angeluzuzen bakoitzean hiru zati desberdin daude hainbat apaindurarekin. Normalean bi muturretakoak berdin-berdinak izaten dira, eta erdikoak diseinu nagusia izaten du, hori ere, ondokoak bezal-bezalakoa izan daitekeen arren. Erabilitako gaiak ugariak dira: ohiko gaiak (lauburua…), eta orokorrean, Karmengo Amaren irudiak.

Kapitainak eskapulario desberdina darama, ikusgarriagoa. Aurrealdean, erdian, eukaristia-ikurra darama bordatua, eta horrek adierazten du, bertze behin ere, dantza hauek Corpus Christi bestarekin zerikusia dutela. Albo batean Iruñeko San Lorenzo Elizako irudian inspiratutako San Ferminen irudia dago, eta bestean, Lesakako zaindaria den Tourseko San Martinen irudia.

Eskapularioaren gainean, sorbaldan eta bularrean, zetazko zinta gurutzatuak jartzen dira, 10-11 zm zabalekoak. Dantzari bakoitzak 4 zinta daramatza, 4 kolore desberdinekoak.

Zurrumurru batek dioenez kolore hauek herriko banderarenak dira. Bistakoa da hau ez dela horrela, dantzariek erabiltzen dituzten koloreak banderarenak baino aberatsagoak baitira (Lesakako bandera arrosa edo gorri, zuri, hori eta berde kolorezko zeta zatiz egina dago).

Antzina kapitainak bertzeek baino zinta zabalagoak eramaten zituen.

Gurutzatutako zintak, alboan elkartzen dira, gerri inguruan, eta 30 zentimetroko zatiak gelditzen dira aske. Taldearen antzinako argazkietan ikusi daitekeen bezala eskapularioa lotzen duten bi zinta gorriak, luzeagoak ziren, eskapularioaren gainean gurutzatzen ziren, gehiengoa bistan utziz. Xehetasun hori egiaztatu ahal izan zen taldeko antzinako argazkiak begiratuta.

Zintzarriak eusten dituzten zatiak, aurrealdean, oihal edo feltro gorrizkoak dira, eta atzealdean, hari (tela) zurikoak. Luze-zabalean 23×18 zentimetro dituzte. Belaunpe inguruan jartzen dira. Lau zabaldura bertikal dituzte, euren artean 4,5 zm-ko tartea dutenak. Bai zabaldurak, bai alboak, zentrimeto bateko trenzadera zuriz azpilduak daude (zabalduretan alde bakoitzean zentrimeto erdia ikusten da eta horrela zabaldura berdina dute).

Pieza bakoitzak baditu hamabortz begizta, euren artean distantziakide direnak. Begizten zintek zabaleran zentimetro 1 eta luzeran 3 neurtzen dute. Zintetarako bi kolore erabiltzen dira (beste hankarenarekin bat eginez). Oihalean tolestutako zinta bat josten da, eta horren gainean, bertze bat bertze kolore batekoa, gurutze bat osatuz, eta, horren gainean jartzen da zintzarria.

Hamabortz zintzarriek, bere begiztekin, hiru lerro horizontal osatzen dituzte, eta bakoitzak baditu bortz zintzarri. Hauek ertainak eta letoizkoak dira.

Zati hauek bi zintekin lotzen dira galtzetara, bata gorria da eta bertzea urdina, eta alboak lotzen dituzte aztala inguratuz. Behin galtzetan jarrita, zintzarriak hanketako kanpoko aldera begira gelditzen dira.

Dantzariek belaunerainoko prakamotzak eramaten zituztenean, zintzarriak eusten dituzten prenda hauek galtzerdi zurien gainean jarri behar ziren, hanketara belauna azpitik loturik.

Badago bertze modelo bat modernoagoa, lau zabaldura izan beharrean hiru dituena, eta lau lerro, guztira hamasei zintzarrirekin.

Dantza egiten duten bitartean dantzariek txapel gorria daramate buruan. Gaur egun elementu hau beharrezkoa eta ordezka ezina da. Baina erabiltzen noiz hasi zen aztertzea interesgarria izan daiteke.

XVIII. eta XIX. mendeetako jantziak aztertuz, Lesakako dantzariek ilea bilduz buruan zapi bat eramaten zutela ziurta daiteke. Zapi horien gainean zapelak erabiltzen zirela ere pentsa daiteke, baina horri buruz xehetasunak falta dira.

Txapelaren erabilera inguru honetan zaharragoa dela dirudi. Lehendabiziko gerra karlistaren (1833-1839) ondorioz txapela erabiltzen hasi zela diote batzuek.

Hori ikusita, aldaketa aitzineko mendearen erdialdera egin zela pentsa dezakegu. Kontutan hartu behar dugu ere, erritual-giroan gaudela eta gogogabetasuna dela nagusi aldaketak egiterakoan. Garai hartan kapelua txapelagatik aldatzea ez zen lan erraza izan.

Dena dela, prozesu naturala eta onartua izan da, aitzineko mendean egin zen aldaketa bezala, orduan, galtzek praka motzak ordezkatu zituzten. Aitzitik, inoiz ez da planteatu, ez behintzat orokorrean, dantzarien jantziei dagokienez, atzera begiratzea.

Ezpata-dantzarien jantzietan bilakaera izan dela ikusten da. Aldaketa hauek bertze talde batzuetan egin direnekin bat joan dira, eta ez dira sekula kaltegarri jo.

Lesakako dantzetan parte hartzen duten nesken jantziak

Gai honi buruz hitz egiteko bi gauza hartu behar dira kontuan:

-Eskualdeko hainbat herritan, Bera, Arantza, Doneztebe…, dantzan aritzen ziren neskek erabiltzen zituzten jantzi zuriak. Jantzi hauek neska bakoitzarenak ziren.

-Dantza hauek irekiak zirenez, alegia, ez zirenez dantzarientzat bakarrik, besta edo jantzi arrunta erabiltzen ahal zen.

Santiago Irigoien Jaunak dioenez, eta bigarren puntuan aipatu bezala, dantzarien hainbat ekitalditan neska bakoitza bere besta-jantziarekin ikusi izan zuen.

Hala ere, azken urte hauetan behintzat, lehendabiziko puntuan aipatu bezala, jantzi zuriak izan dira erabili izan direnak.

Janzkera honen barne, Lesakan gogoratzen den zaharrena da gona zuria gerruntze gorriarekin. Belaun azpiraino ailegatzen zen bi zerrenda (8 cm-koak) gorriko gona tolesduna zen. Espartin zuriak zinta gorriarekin eta galtzerdirik gabe erabiltzen ziren. Blusa zuria, sorbaldan lotuta eta itxita. Gerreuntza eskotatua, aurrealdean lokarriekin lotuta. Kapitainak sorbalda gainean zapi ikusgarria eramaten zuen.

1945 aldera, Iruñeko Gayarre antzokian taldeak emanaldia eskaini zuen, eta jantzia aldatu zen, antolatzaileen ustetan ez baitzen oso ikusgarria. Orduan jantzi berri bat egin zen. Tolesdun gona zuria egin zen, zerrenda gorririk gabe. Gona honen gainean beste bat zihoan barneko aldea gorria edo urdina zuena. Gainean zihoan gona hau gerriraino igotzen zen atzekaldean lotuz, kolore gorria edo urdina ikusten zen bitartean. Gerreuntza eta espartinen zinta gonaren azpiko kolorea bezalakoa zen. Neska- dantzarako neskak koloreak txandakatuz jartzen ziren.

Jantzi honen ondoren, lehen aipatutakoa erabili zen berriro, gaur egun Arantzako neskek erabiltzen dutena.

Gaur egungo jantzia Francisco Arraras Jaunak asmatu zuen. Kolore desberdinetako oihal gona luzeak, blusa zuria, kolore desberdinetako oihalezko gerreuntza (gonaren kolore desberdina), zapi zuria buruan eta zapata beltzak. Gerritik zintzilikaturik bi zapi zuri daude tolestuak, “neska-dantzan” erabiltzen direnak.

Neskak beraiek jantzia astuna eta beroa dela diote. Ia erabili ez den oihalezko jakatxoa ere badauka jantzi honek.

Orain dela urte batzuk, jantzien egoera eta berritzeko beharra ikusirik eta gai honetan adituak direnen aholkuak jarraituz, aldaketa batzuk egin ziren, mantala handiagoa, gona luzeagoa eta zabaltasun handiagoarekin, zapaten ordez espartinak …

Txistulari aldizkaritik hartutako informazioa

JAUNGOIKOA, LEGE ZARRA ETA DARWIN

Aurreko martxoaren 13an, Erlijio Katoliko ikasgaiaren curriculumaren inguruan eztabaidatu zen Eusko Legebiltzarran. Celaa andreak bere eskandalua agertu zuen Erlijio Katolikoko curriculum berriak, besteak beste, unibertsoak jatorri jainkotiarra daukala edo giza zoriontasuna Jainkoarengan dagoela baieztatzen duelako. Honela, Uriarte hezkuntza sailburuari ikasleei curriculum “dogmatiko” eta “adoktrinatzaile” hori bere horretan inposatuko al zuen galdetu zion.

Uriarte andreak curriculum hori “Espainiako Gotzain Konferentziak egina dela Espainiaren eta Egoitza Santuaren arteko akordioak direla kausa” erantzun zuen. Celaak argudio hori aitzakitzat jo eta ondoko adibidea jarri zuen: “Imajina dezakezu 10:00tik 11:00etara Darwin espezien eboluzioarekin ulertzen aritzea, ordu erdi geroago kosmosaren jatorri jainkotiarrarekin nahastuta egoteko?”. Gainera, Erlijioa eskolatik kanpo uzteko eskatu zion.

Uriartek bere txandan unibertsoaren kreazioari buruzko teoriei buruz gustora eztabaidatuko lukeela esan zuen. Baina, legebiltzarra horretarako lekua ez denez, Jaurlaritzak “konfesionala ez den hezkuntza sistema baten aldeko aukera egiten du”ela nabarmendu zuen. Sistema horrek “objetibotasun, tolerantzia eta neutraltasunaren irizpideak ditu oinarri eta pertsonen aukeratzeko askatasuna eta erlijio arrazoiengatik ez diskriminatzea bermatzen ditu”ela gaineratuz.

Uriartek Celaari leporatu zion Estatu Espainola izan zela 1979an Akordioak sinatu zituena eta Euskadin gobernatu duen Alderdi Sozialistak ere 2010an argitaratu zuen Elizako agintariek Euskal Autonomi Elkarterako ezarri zuten oinarrizko hezkuntzaren erlijio katolikoaren curriculuma, hor ere. Eta hark ere bai zuten zientziatik at dauden hainbat esaldi eta baieztapen, honelako esaldiak, adibidez, “Jaungoiko aita da, Jaungoikoak gizakiak sortzen eta zaintzen ditu. Gizakiak Jaungoikoaren seme-alabak dira”.

Azaldu nahi genieke gure legebiltzarkideei abertzaletasuna eta sozialismoa “zientziatik at” daudela ere. Ala demostratu du zientziak arraza batzuk besteak baino hobeak direla? Eta gizarte industrialaren ondoren klaserik gabeko gizarte bat etorri al da? Guk behintzat ez dugu ikusten. Ideologien menpe ez baleude, gure politikariek onartu beharko lukete metodo zientifikoa, edo ideologiek zientifikotzat jotzen dutena, ez dela ezagutza iturri bakarra. Galileok berak -fededuna zena- epaitu zutenen aurrean San Agustinen esaldi hau aipatu zuen: «Bibliak ez du irakasten nola egin den zerua, zerura nola joan baizik». Hau da, argi eta garbi desberdintzen zuen ezagutza zientifikoa eta erlijiosoa edo morala. Badirudi gure seme-alaben hezkuntzaren jabe direnak ez direla gai hori egiteko. Alperrikan izango litzateke beraiei azaltzea Big Bangen teoriaren asmatzailea, George Lemaître -apeza zen- aldi berean kreazioa eta Big Bang onartzen zituela. Kreazioak zergatiari erantzuten baitio eta Big Bangek, berriz, jada sortu denaren bilakaerari.

Hola nahi gaituzte, ezjakinak eta manipulatzen errazak. Azken batean, gizakia materia hutsa baldin bada edozer gauza egin daiteke berarekin, ez dauka askatasunik, ez eskubiderik ezta baliorik ere. Horregatik baztertzen dira Erlijioa eta humanidadeak hezkuntzan. Hala egiten du LOMCEk, PPren hezkuntza lege berriak ere. Itxurak egin arren, alderdi guztiak bat datozelako gizonaren deuseztatzean. Eta baita emakumearen deuseztatzean ere noski!

BLANCA URGELLEK PRESTATURIKO “GERO”-ren EDIZIO KRITIKOA AURKEZTU DUTE

Axularren Gero liburuaren edizio berria aurkeztu dute gaur, martxoaren 3an, Euskaltzaindiak eta Nafarroako Gobernuak. Blanca Urgell filologoak paraturiko edizio kritikoa da.

Egileak aurkeztu du, José Iribas Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak, Andres Urrutia euskaltzainburuak, Maximino Gómez Euskarabidearen zuzendari kudeatzaileak eta Julen Calvo Euskararen Prestakuntza eta Sustapenerako zuzendariak lagunduta.

Nafarroako Gobernuak eta Euskaltzaindiak sustatu duten edizio berri hau “Mendaur” bildumaren barruan kaleratu da, 6. zenbakia da.

Axularren Gero (1643) liburuak, 1976an Luis Villasantek azkenekoz argitaratu zuenetik, ez du jaso merezi duen arreta kritikoa.

Blanca Urgell filologoak (UPV/EHU) goitik behera berrikusitako testu bat aurkezten du, aurreko edizio guztiak zipriztintzen dituzten akatsetatik garbitua. Honetarako, testua osoki erkatu da hitzez hitz 1643ko princeps edizioaren ale on batekin, eta pasarte ilun edo zalantzazkoetan baita beste bi alerekin eta bi edizio esanguratsurekin ere: Manuel Lekuona (1954) eta Villasanterenarekin (1976).

Argitaratzaileak testua ezartzerakoan ontzat eman du Patxi Salaberri Muñoaren hipotesia, alegia, 1643ko ale batzuetan dauden eskuzko zuzenketak inprentako zuzentzaile batek egindakoak direla eta, beraz, Axularren jatorrizko eskuizkribuaren irakurketa zuzenak direla.

Testu klasikoa lasai irakurtzeko pentsatua

Gainerakoan, edizio berria Villasanteren edizioaren espirituaren ildotik egina da, hots, testu klasikoa lasai irakurtzeko pentsatuaz. Honegatik, Axularren liburua gaurko grafian emana da, gordetzea merezi duten ezaugarri zahar batzuk gorabehera, eta irakurlea oztopa lezakeen zeinu edo markarik gabe.

Edizio berri honen oinarri gisa egindako lan kritikoan interesa lukeenak liburuaren amaieran “testu-oharrak” izenekoak aurkituko ditu, hots, edizioaren aparatu kritikoa; bertan azaltzen dira princeps-arekiko aldaketak oro, eta argitaratzailearen iritziz oraindik ere zalantzazkoak diren pasarteak seinalatzen dira. Aparatu kritikoak testua finkatzeko erabili diren Gero-aren ale eta edizio ezberdinen irakurketak ere jasotzen ditu banan-banan.

Halaber, Geroko gero Axularren liburuaren bigarren argitalpen datagabearen aldaketa garrantzizko guztiak ere islatzen dira lehendabizikoz. Testuaren hizkuntz ezaugarrien bidez Urgellek erakusten du argitalpen horren arduraduna egiantz handiz XVIII. mende hasierako kostako lapurtar apaiz bat izan zela.

Urgellek dioenez, edizio hau ez da, eta ezin izan daiteke, Axularren testuari buruzko azken hitza: aitzitik, edozein hizkuntzatako klasiko handi guztiek bezala, begi kritiko gehiagoren beharra du eta euskal filologiaren garaian garaiko estandarren zorroztarria behar litzateke izan.

Dena dela, ez dago dudarik edizio hau jatorrizko testuaren berrezarpenean eta haren testu-historian aurrerapauso esanguratsua dela. Ororen gainetik, hala sustatzaileeek nola argitaratzaileak nahi lukete edizio berri hau akuilu izatea gaurko irakurleek begiak bihur ditzaten euskararen idatzizko erabileran gure maisuen maisu izan den idazle nafarraren idazlan bikainera.

Liburua eskuratzeko sakatu hemen.

Testua: Euskaltziandia

OLAETXEAK FRANKORI BIDALITAKO GUTUN PERTSONALA

Sin título

Preso baten zorion-gutuna Olaetxeari Argazkia: Archivalencia

Ezkabako presoek Olaetxea gotzaiari bidalitako esker oneko gutunaz hitz egin eta gero, On Marzelinok, preso politikoen alde mintzatuz, Frankori bidali zion gutun pertsonalaz arituko gara. Baina, ezer baino lehen, gotorlekuko kaperau bat zen Jose Maria Pascual Hermoso de Mendozak (bestea Ramon Lezaun Armendariz zen) presoen alde bitarteko izateko eskatuz gotzaiari bidalitako gutuna transkribatuko dugu:

Prisión Fortaleza de San Cristóbal. Pamplona. Servicio Religioso. 11 de diciembre de 1940.

Iltmo. Sr. Obispo de Pamplona.

Amadísimo Señor Obispos: En vista de que transcurre el tiempo sin que se vea una solución a este grave problema de los presos políticos, me tomo la libertad de hacerle unas breves observaciones acerca del mismo para que V. E. si lo estima conveniente, haga cuanto pueda en favor de tanto desgraciado.

Le voy a hablar, Sr. Obispo, con toda la fuerza que pueden dar a mis palabras la convivencia continua (V. E. lo sabe) con dos mil hombres de todas las provincias de España que consumen su vida en esta Prisión de San Cristóbal. ¡Dos mil hombres y condenados todos ellos a la pena de treinta años!

No dudo que para muchas gentes que no han visto los expedientes de estos reclusos, su pena y su prisión están justificados; mas los que conocemos sus causas y sus sentencias a través de los textos oficiales, no acabamos de comprender cómo se les puede tener a la mayoría de ellos por más tiempo en esta situación.

Cuando nuestro invicto Caudillo «queriendo liquidar las responsabilidades contraídas con ocasión de la criminal traición que para la Patria realizó el marxismo al oponerse al Alzamiento del Ejército y la Causa Nacional con el fin de alejar en lo humanamente posible desigualdades que pudieran producirse y que de hecho se han dado en numerosos casos», dio el decreto para la constitución de la «Comisión de Examen de Penas», una corriente intensa de simpatía y de fe hacia el mismo inundó durante algún tiempo los corazones de los presos y de todas sus familias. Porque, examinándose cada uno en el fuero de su conciencia —como les decía «Redención» en el editorial de este día y a tenor de lo que las copias de sus sentencias decían (sin tener en cuenta el que muchas de estas están  fundamentadas en falsas denuncias y odios personales) la mayoría de ellos creyeron que había llegado la hora de cumplirse de palabra la promesa tantas veces dada de que los que no tenían las manos manchadas en sangre nada tenían que temer.

Pero hoy, Sr. Obispo, después de once meses que hace que se dio ese Decreto, el pesimismo y la desconfianza vuelven a renacer en estos pobres presos. Porque si es verdad que las Auditorías como las de Bilbao, Burgos y Galicia principalmente, comprendieron el pensamiento del Caudillo y el alcance de su decreto, otras, v. g., Valladolid, Segovia, Salamanca, etc., no lo han comprendido. Los reclusos pertenecientes a estas provincias, nuestras desde el primer día del Glorioso Alzamiento y presos también desde esos primeros días, no saben a qué es debido el que se les retenga cuando, en virtud de ese Decreto del Caudillo, hace tiempo ya, que debieran gozar de libertad.

¿Y los conmutados de la pena de muerte? ¡Cuántos de ellos hay que si hoy fueran revisados sus expedientes se les pondría en la calle!

¿Y los ancianos… y los enfermos? Sr. Obispo, por Dios y por España, hable de este problema con el Caudillo. Estoy seguro de que la nobleza de su corazón tomará en cuenta y con agrado estas observaciones que él las desconoce porque no puede vivirlas ni llegar al fondo de las mismas. Todavía hoy los presos tienen fe en nuestro Caudillo.

Todavía pronuncian su nombre con la máxima devoción y el mayor respeto. Todavía, cuando los tuberculosos ven consumirse su vida lejos de sus seres queridos, cuando los que carecen de medios económicos se ven acosados por el hambre a causa de la escasa alimentación que se les da, cuando los desarrapados no pueden vestirse ni abrigarse,
cuando los ancianos se ven privados del cariño que a su edad corresponde, cuando los padres reciben noticias de la trágica situación porque atraviesan su mujer y sus hijitos… todavía dicen con fe: ¡Si esto lo viera y supiera el Caudillo! Por Dios y por España, Sr. Obispo intervenga en este grave problema. ¿No le parece que podían poner a todos los no están manchados en sangre en libertad atenuada y con las mismas condenas que hoy tiene, debidamente controlados, para que su conducta se fuera redimiendo para la Patria? Esté seguro de que mientras el Gobierno diera la sensación de autoridad que hoy tiene, ninguno de ellos se movería de su sitio y todos procurarían incorporarse lo antes posible en el nuevo Estado. Harían, ni más ni menos, lo que hacen los reclusos que han sido excarcelados.

Perdone este atrevimiento y sepa que lo único que me ha movido a escribirle esta carta es el deseo de que V. E. haga algo en favor de tantos desgraciados.

Suyo devotísimo y humilde capellán José M. Pascual.

Bestalde, Olaetxea gotzaiak Frankori badalitako gutunaren zirriborroa (idazmakinaz), gotzaiak berak eskuz egindako hainbat zuzenketa barne, On Marzelinoren artxibategian gordetzen da:

Pamplona, a 30 de diciembre de 1940

Excmo. Sr. D. Francisco Franco Bahamonde

Jefe del Estado Español y Generalísimo de los Ejércitos

Excmo. Señor:

Todos los días le encomiendo con fervor en la santa misa; y lo he tenido más intenso en estas fiestas de Navidad y fin de año.

Quiera Dios —como yo se lo pido— seguir asistiéndole, como hasta ahora con sus mejores gracias y darle la alegría de ver un día en su apogeo a la España grande y buena, que forma el anhelo de su vida.

Una ilusión; la de que mi carta sea leída por Vuecencia me ha movido a apartarla del sin fin de felicitaciones, que le habrán consolado en estas fiestas, porque quiere llevarle la mía un consuelo más excogido (sic) en la fuente de consuelos para otros.

Y es que con mi felicitación, Señor, va la de dos mil desgraciados, que creen en Vuecencia y en las largas horas de miseria, de dolor y desesperanza suspiran: «Ah; si el Caudillo supiera…».

Lo digo puesta la mano en el corazón, sin flor de literatura ni lisonja.

El Castillo de San Cristóbal (un tiempo fortaleza, luego prisión militar y hoy presidio común) los alberga. A él se sube por una larga y escabrosa (en la minuta dice: muy mal tenida) carretera, y en el angosto patio y las estrechas galerías, en que se hacinan, viven (los, tachado) dos mil hombres tan sin sol y sin aire, tan sin abrigo y tan sin alimento que casi una mitad se hallan enfermos, y enfermos de tuberculosis.

Hay cosas buenas arriba: unas autoridades inmejorables, una monjitas heroínas y dos ejemplares
capellanes.

Y… hay presos buenos; hay centenares de hombres (tengo la lista ante mis ojos) que ni tienen manos manchadas en sangre, ni han envenenado al pueblo; centenares de hombres que tienen revisada favorablemente su causa y esperan la ratificación del fallo (en la minuta: el turno de su expediente) para salir a la vida y al amor de los suyos.

Señor, al alborear el último día de este año, por los presos que creen en Vuecencia y le quieren, este su servidor no acierta a pedirle porque no sabe si es posible dar mayor prisa al fallo de las causas (en la minuta: se anima a pedirle una palabra a las Auditorías de la España que nunca fue roja, Valladolid, Segovia, Salamanca, Burgos…, o al ministerio del Ejército, por si es posible mayor rapidez en las tramitaciones) ni sabe si es posible un aumento en la pobre asignación diaria de los presos.

Y después de pedirle perdón de su osadía… Es tan magnánimo el corazón de Vuecencia que yo sé que me lo concede amplio (borrado).

Solo sabe que lo que sea posible entrará muy hondo en el corazón de Vuecencia y que él sabrá perdonarle la osadía de esta carta.

De Vuecencia humilde y agradecido servidor y capellán.

† Marcelino, obispo de Pamplona.

Gutun hau Valladoliden 1936ko irailaren 19an bildutako gerra-kontseilu bidez, eta 1936ko 102. auziaz, matxinada militarragatik, hogeita hamar urteko goi espetxe zigorrera kondenatutako presoei buruzkoa da; eta Medina del Campon, Gasteizen, Lugon, Burgosen, Avilan, Segovian, Salamancan, Astorgan, La Coruñan, El Ferrolen, Vigon, Tuyn, Oviedon, Pontevedran, Luarcan, Iruñan, Ponferradan, Donostian, Elgoibarren izandako beste gerra-kontseiluengatik: 1.000 preso baino gehiago, zeinetatik hilketak seik besterik ez zeuzkaten.

Preso hauek hainbat zorion-gutun bidali zizkioten gotzaiari.

(Vicente Cárcel Ortí, Caídos, víctimas y mártires, Espasa, Madrid, 2008, 361-364. orr.).

Jarraituko du…

LAPURTERA KLASIKOAN IDATZITAKO LEHEN EUSKAL LIBURUA AGERTU DA

 Esteve Materrak 1617an argitaraturiko ‘Doctrina Christiana’ galduta egon da azken mendeetan eta erabat ezezaguna zen. Aziti Bihia elkarteak ale bat aurkitu du eta Universidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitateko Letren Fakultatean, Gasteizen, aurkeztu du gaur: dagoeneko, argitaratzeko edizioa prestatzen ari dira, argitaratzeko asmoz.

Esteve Materrak idatzitako ‘Doctrina Christianak’ 1617an ikusi zuen argia, Bordelen. Horrela eman zitzaion hasiera euskal obra klasiko garrantzitsuenetan  -besteak beste, Pedro ‘Axular’ urdazubiarraren ‘Geron’- erabiliko zen euskalki literarioari (lapurtera klasikoa), mende zenbait beranduago euskara baturako eredu izanen zen horri.

Lapurtera klasikoaren opera prima hau euskaraz inprimaturiko lehen liburuetarik ere bada, haren aurretik hauek besterik ez ditugu: Etxepareren ‘Linguae Vasconum Primitiae’ (1545), Leizarragaren ‘Testamentu Berria’, ‘Kalendrera’ eta ‘ABCa’ (1571), Betolatza arabarraren dotrina elebiduna (1596), ‘Refranes y Sentencias’ errefrau bilduma (1596) eta Elsoren dotrina gaur egun galdu eta ezezaguna ditugula. Materrarenak harrera bikaina izan zuen eta frankotan berrargitaratu zuten, aldaketa sakonekin, ondorengo hamarkadetan. Edonola ere, zeharkako aipuen bidez lehen edizioa 1617koa zela Jakin arren, haren eduki eta itxura erabat ezezagunak izan dira garai guztietako irakurle eta ikertzaileentzat: Manuel Larramendik XVIII. mendean lehena ez beste edizio bat izan zuen eskuartean, Julien Vinsonek XIX. mende akabuan argitaratu zuen euskal klasikoen bibliografiak dagoeneko galdutzat zituen lehen edizioaren ale guztiak, eta garai modernoagoetan Materraren obraren inguruan egindako ikerketa guztien oinarria Oxforden gordetzen den 1623ko bigarren edizio aski moldatuaren eta zabalduaren ale bakarraren kopiak edo ondorengo edizio modernoak izan dira.

Aziti Bihia: hilabeteak Materrarekin lanean

Aziti Bihia elkartea UPV/EHUko Letren Fakultatean doktoretza tesia prestatzen ari diren hainbat hizkuntzalari eta filologo gaztek eratu zuten duela bi urte. Elkarteko kide Borja Ariztimuñok, Udane Atutxak, Dorota Krajewskak, Urtzi Reguerok, Ekaitz Santaziliak, Oxel Uribe-Etxebarriak eta Eneko Zuloagak osatzen dute proiektuan lanean diharduen taldea. Proiektuak UPV/EHUko bi ikerketa talderen laguntza jaso du: Joseba A. Lakarrak zuzentzen duen Monumenta Linguae Vasconum eta Joaquín Gorrochateguiren gidaritzapeko Euskararen historia eta hizkuntzalaritza historiko-konparatua ikerketa taldeena. Gazteok duela hilabete batzuk hasi ziren ‘Dotrina Christianaren’ 1623ko bigarren edizio kritikoa prestatzen. Ikerketak, besteak beste, Oxfordeko Bodleian Libraryn gordetzen den ale original bakarra kontsultatzera eraman ditu ikerlariak, baita beste zenbait bibliotekatan barreiaturik dauden ondoko edizioen kopiak biltzera ere.

Dorota Krajewska taldekideak aurkitu zuen, bigarren edizioan lanean zebilela, Danimarkako Errege Bibliotekan 1617ko lehen edizioaren ale bat. Dagoeneko aski aitzinatua dute testuaren finkatze lana, ikerketa eta ondorengo edizioekiko konparaketa; gainera, orain arte Euskal Filologiaren alorrean bizirik egon diren hainbat zalantza eta eztabaida argitu ahal izateko datu baliagarriak lortu dituzte. Horietako batzuk gaur UPV/EHUko Letren Fakultatean egindako aurkezpenean argitu dituzte, eta horrekin batera, webgune bat ere abiarazi dute, besteak beste, testuen transkripzioak, oharrak eta orain arte egindako ikerketa guztia biltzen dituena, aurkitu berri duten obraren faksimileaz gain.

‘Materra: edizioa eta azterketa’ (https://sites.google.com/site/materraedizioa).

 EHUko komunikazio bulegotik hartu da informazio hau.

“Gartxot”en mitoak (II): Altobizkarreko kantua

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Batalla.roncesvalles.jpgAurreko sarrera batean esan genuen bezala, Gartxot, konkista aitzineko konkista  filman Arturo Kanpionek bere El bardo de Izalzu (1917) eleberriko argudioari jarraituz,  bardoak euskaraz herriaren ekintza gogoangarriak kantatzen ditu. Orreagako bataila ospetsua da (778), zeinean euskaldunek Karlomagnoren ejerzitoaren atzekaldea erasotu eta Roldan hil zuten.

Filma honetan ez da agertzen Altobizkarreko Kantua Kanpionek bere eleberrian islatzen duen bezala eta kantua “Orreagako Kantua” bezala aipatzen du. Gartxotek bere seme Mikelotekin kantatzen duen kantu hau erlijioso berriek (Conquesetik etorritakoak) debekatzen dute Chanson de Roland ezarriz.

Filmaren musika bera Benito Lertxundi kantari euskaldunak egin du. Lertxundik, duela hainbat urte, Altabizkarreko Kantuaren bertsio bat egin zuen (Altabizkar / Itzalzuko bardoari, 1981). Benito Lertxundiren bertsioak, egilearen beste hainbeste abestiren moduan, arrakasta handia izan du, bere indar sinboliko eta sentimentala dela eta.

Kanpionen eleberrian Altabizkarreko Kantuak daukan esanahiaz jabetzeko, Post hau irakurtzen jarraitu

“Gartxot”en mitoak: euskara Orreagan

roncesvalles virgen 012

Orreagako Ama

Aurreko sarrera batean, “Gartxot”, konkista aitzineko konkista filmaren faltsukeriaz eta oinarri historiko ezaz hitz egin genuen. Gauza askoren artean, ondoko galdera botatzen genuen: Elizak -kasu honetan Orreagako abadeek- latina euskararen kaltetan inposatu izan balu nola da posible herri horretan gaur egun arte euskaraz mintzatu izana?

Gainera, lurralde hauen kristautzea latinaren bidez egin izan balitz, hainbesteraino errotuko al zen kristau-fedea? Gaur egun arte iraun dute mendez-mende hainbat bailarek Orreagara egindako erromeriek. Zein hizkuntzatan zuzendu da herria Orreagako Amarengana? Bere ama hizkuntzan, hau da, euskaraz. Honen isla aurki daiteke kantuetan, otoitzetan, bertsoetan, sermoietan, hainbat ohituretan, etab.

Honen guztiaren adierazgarri diren zenbait testigantza historiko ekartzen ditugu jarraian: Post hau irakurtzen jarraitu

Milaka ikasle “Gartxot” filma ikustera eramaten ari dira

Si quieres leer este texto en español, haz clic aquí.

Si vous voulez lire ce texte en français, cliquez ici.

Erlijioa Nafarroan blogatik hartutako artikulu hauek irakurtzera gonbidatzen zaituztegu.

Cartel de 'Gartxot'

2011an Asisko Urmeneta eta Juanjo Elordik plazaratutako “Gartxot, konkista aitzineko konkista” filma ederki zabaldu da Euskal Herria osoan. Izan ere, kultur erakundeen babesa eta Euskal Herriko kantari, musikari eta idazle askoren laguntza izan du. Orain gutxi, euskal ikasleak film hau ikustera eramateko gonbitea luzatu diete egileek Euskal Herriko ikastetxeei. Hortaz gain, DVD bertsioari esker, ikastetxeetan ikusi ahal izango da filma zinemara joan beharrik gabe.

Baina zer kontatzen du “Gartxot”ek? Irakurleek jakingo dutenez, filma Arturo Campion idazle iruindarrak 1917an gazteleraz argitaratutako “El bardo de Izalzu” eleberrian oinarritzen da. Poligrafo nafarrak Zaraitzuko kondaira bat hartu zuen abiapuntutzat liburu hau idazteko. Campionen liburuak historikotasun urria dauka, baina Gartxot filmaren egileek oraindik urrunago eraman dute beraien sormena. Post hau irakurtzen jarraitu

Ratzingerrek: “Gehiengo eta gutxiengoen sistema benetako askatasun sistema al da?”

Si quieres leer este artículo en español, haz clic aquí.

“Demokrazia askatasunerako formula okerra ez ote den susmoa nahiko zabala da jada eta ez du ematen zabaltze prozesu hori laster geldituko denik. Argi da, behintzat, demokraziaren kritika marxista baztertze hutsak ez duena asko laguntzen.

Noraino dira libreak hauteskundeak? Zenbateraino manipulatzen ditu propagandak haien emaitzak, hau da, zenbateraino daude kapitalaren edota iritzi publikoa maneiatzen duen pertsona-talde txiki baten menpe? Ez al dugu oligarkia berri bat, modernoa zer den, aurrerakoia zer den, gizon-emazte ikasiek zer pentsatu behar duten erabakitzen duena?

Nahiko nabarmenak dira oligarkia honek dituen krudeltasuna eta bere asmoak jendaurrean betetzeko ahalmena. Haren eginkizunak oztopatzen dituen nornahi askatasunaren etsaitzat hartzen du, “iritzi adierazpen librea” eragozten ari omen baita.

Nola lortzen da, bada, ordezkaritza organoetan erabakiak hartzeko giltza? Nork sinistuko ote du erabakiak hartzeko prozesuek gizarteari ongizatea ekartzen diotenik? Nork ukatuko ote du euren esku zikinak geroz eta maizago agertzen dituzten interes talde batzuen boterea?

Hitz gutxitan: Gehiengo eta gutxiengoen sistema benetako askatasun sistema al da? Ez al dira era guztietako interes-taldeak ordezkaritza politikorako organo behinena, hau da, parlamentua baino indartsuagoak?

Botere joku katramilatu honetan gobernaezintasunaren arazoa are mehatxugarriagoa agertzen zaigu. Izan ere, gizabanako batzuen nahiaren nagusitasunak biztanle guztien askatasuna oztopatzen du.”

Artikulu hau Manuel Morillok idatzia da eta “Asociación Cruz de San Andrés”-en argitaratu da.

 

Bilduk gizartetik Erlijioa deuseztatuko du

¡Si quieres leer este artículo en castellano, haz clic aquí!

Aurreko larunbatean, Euskal Herria Bilduk EAEko hauteskundeetarako egitasmo politikoa aurkeztu zuen. Gauza askoren artean, Bilduk laizismo radikala inposatu nahi du euskal gizartean. Esate baterako, ikastetxe publiko nahiz kontzertatuetan Erlijioa deuseztatu nahi du, “ematen diren irakaskuntzetan, erlijio, filosofia eta ideologia-usteek nahasketarik eragin ez dezaten hezkuntza helburuetan”. Bildurentzat “laikotasuna ezinbestekoa da edozein gizarte guztiz demokratikoa izateko”. Halaber, esparru publikoan ez da egongo gurtzarako tokirik. Hortaz, “ez da lurzoru publikorik emango kultua egiteko lekuak izateko, ez eta hezkuntzarako edo beste xede batzuetarako erlijio-zentroak egiteko ere”. Post hau irakurtzen jarraitu

“Etorkinen osasun arreta bermatzea eskatzen dugu”

¡Si quieres leer este artículo en castellano, haz clic aquí!

BILBO, DONOSTIA ETA GASTEIZKO OSASUN IDAZKARITZA ETA ORDEZKARITZEN KOMUNIKATUA

Maiatzaren 30ean, Euskadiko ospitaletako kapelautzetako kideek urteko bilera egin zuten Donostian. Kide guztiek ere heuren kezka azaldu zuten, irailetik aurrera erregularizatu gabeko etorkinei osasun txartela ukatuko zaiela eta (adingabeak, haurdunak eta larrialdiko kasuetan izan ezin).

34inmigrantesportadatxiki.gif Bilera hartan esandakoak bilduta, Bilbo, Donostia eta Gazteizko elizbarrutietako osasun idazkaritza eta ordezkaritzetako kideek, gure Gotzainek 2011ko Pastoral Gutunean azpimarratutakoa ekarri nahi dugu gogora.

Bibliak etorkinak gu bezala hartzea Post hau irakurtzen jarraitu

Errepublika egiazko sistema faxista bat izan zen

¡Si quieres leer este artículo en español, aprieta aquí!

Aurreko apirilaren hamalauan, Bigarren Errepublika Espainiarraren urtemuga ospatu zen. Deigarria bada ere, kolore guztietako alderdiek bazuten zer ospaturik egun horretan: komunistak, sozialistak, liberalek, independentistek, etab. Oraindik gogoan daukagu Zapaterok elkarrizketa batean bota zuen esaldi xelebrea: “errege oso errepublikazalea daukagu”. Bere garaian Aznar presidenteari ere entzun izan genion Manuel Azaña Errepublikako presidentearen mireslea zela. Guztien laudorioak merezi omen ditu 1931tik 1936ra iraun zuen erregimen horrek. Demokrazia eta askatasunaren paradisua izan omen zen hura. Post hau irakurtzen jarraitu

Elizaren finantziazioari buruz

Otsailaren 26an “El País” egunkariak “Xake zerga-paradisuari” (“Jaque al paraíso fiscal”) izenburupean argitaratutako artikuluan Eliza Katolikoaren finantziazioari buruz hainbat faltsukeri esan zituen.

Eskeintzen ziren datuak argitzeko asmoz, otsailaren 29an Espainiako Gotzaien Batzarraren Informazio Bulegoko zuzendariak egunkarira gutun bat bidali zuen, martxoaren 26ko 2/1984 Legeak arautzen duen zuzenketa-eskubidea erabiliz. Ez zen erantzurik izan. Geroago, “El País”eko Irakurlearen Arartekoari beste gutun bat bidali zitzaion bitarteko izan zedin, bere Estatutuak dioen bezala Irakurlearen Arartekoaren eginkizuna “informazioen tratamendua kazetaritzaren arau etiko eta profesionalen araberakoa izan dadin begiratzea” baita. Kasu honetan, Post hau irakurtzen jarraitu

Eliza eta OHZren salbuespena

Azken denboraldi honetan, hainbat esparruetatik Elizak OHZ, Ondasun Higiezinen gaineko Zerga, ordaindu dezan eskatu da, pribilegio bat delakoan eta, krisialdi garai honetan, udaletxeek zerga honen bidez bildutakoa premiazkoa dutela argudiatuz.

Sarrera honetan, bi gogoeta eginez, Eliza Katolikoaren ustezko pribilegio honi buruz zenbait gauza argitu nahi ditut.

LEHENBIZIKO GOGOETA. OHZren (Ondasun Higiezinen gaineko Zerga) salbuespena ez da, inondik inora, Eliza Katolikoaren pribilegio berezi bat. Hauek guztiek badute zerga-salbuespen hau ere:

  • Zerbitzu publikoak (Defentsa, Segurtasuna, Hezkuntza eta Presondegi-Zerbitzuak).
  • Erlijio-erabilera daukaten higiezinak, Aulki Santua, Erlijo-erakunde Ebajelikoen Federakuntza, israeldar-elkarteen Federakuntza edota Islamiar-Komisioarekin egindako hitzarmenen aplikazioa dela eta.
  • Atzerriko gobernuen higiezinak edo nazioarteko hitzarmenak direla eta ez dutenak ordaindu behar.
  • Gurutze Gorriarenak.
  • Trenbidearen liniek hartzen dituzten lurrak eta eremu hauetan kokatzen diren eraikinak.
  • Ikastetxe hitzartuak.
  • Historia eta arte-ondareari dagozkionak.
  • Irabazi-asmorik gabeko erakundeak. Post hau irakurtzen jarraitu

1812ko Konstituzioaren 200. urteurrena

Gaur, 2012ko Martxoak 19, Kadizeko Konstituzioaren berrehungarren urtemuga betetzen da. 1812ko Konstituzioa, “La Pepa” deiturikoa ere –San Jose egunean plazaratu baitzen-, oroitzeko hainbat ekitaldi ospatzen dira. Bere burua testu honen ondorengotzat jotzen dutenen arabera, Kadizeko Konstituzioarekin Espainaren nazio izatea eta askatasuna jaio ziren.

Guk, bat baino gehiago harritu arren, gertakari honek Espainiaren amaieraren hasiera dela deritzogu. Konstituzio liberala herriaren bizkarrera egin zen gerra egoera probestuz. Hortaz gain, bere Erlijioa eta erakunde politiko jatorrak deuseztatu zituen. Askatasunaren izenean, Jainkoaren subiranotasuna eta foruak urratu ziren. Eta berdintasunaren izenean, uniformismo zentralista ezarri. Honela, Espainaren batasuna bermatu ezean, honen haustura sustatu zen. Frantziako Iraultzaren printzipioak aplikatu ziren Kadizen. Espainiaren historiaren azkeneko bi mendeei begiratuz gero, askatasuna, berdintasuna eta senidetasuna izan dela esan al daiteke?

Aipatutakoaren adibide bezala, herriak Kadizeko Konstituzioari buruz zeukan iritzia islatzen duten bertso batzuk ekartzen ditugu gaurkoan. 1823an, Markina, Xemein eta Etxebarri (Bizkaia) aldeko errealistek jarritakoak dira, liberalen kontrako garaipena ospatzeko. Baino bertso hauek ulertzeko, Post hau irakurtzen jarraitu

“Gartxot” ikuspuntu historikotik

Azken hamarkadetan euskal gizarteak itzelezko ahalegina egin du bere kultura ahanzturatik askatu eta arnas berriaz hornitzeko. Arrakasta begi bistan dago. Inoiz ez dugu gaur bezainbeste lan literario izan, inoiz ez dugu gaur bezainbeste antzerti-lan izan, eta inoiz ez dugu gaur bezainbeste zinema-lan izan. Honen adibide bat iazko udazkenean plazaratu zen Gartxot filma dugu. Arturo Kanpion idazlearen nobela batean oinarritua, erdi aroko euskaldunen bizimodua eta haren ohituren aldeko borroka deskribatzen du. Liburu batek lagunduta filmaren istorioa errealitate historikoarekin uztartzen saiatzen da. Esan beharrik ez dago euskaltzaleen artean tira handia izan duela film honek. Hala ere, izugarrizko gezurra dakar ezkutua jendeari kulturaren “ogitartekoarekin” batera sartu nahi diona.

Jakinminez bazaude, egin klik hemen!

%d bloggers like this: